Περιπέτειες στο εξωτερικό
Κάνουμε το ίδιο λάθος ξανά και ξανά με την ιδιάζουσα περίπτωση του προέδρου Τραμπ – και χρησιμοποιώ τον πληθυντικό κατά κυριολεξία, διότι και εγώ κάνω το λάθος, πρώτος και καλύτερος, κι ας προειδοποιώ τους άλλους. Το λάθος είναι ότι, επειδή ο Τραμπ δρα στο πεδίο της πολιτικής, εμείς προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε τα κίνητρα και τις προθέσεις του βάσει της λογικής και των νόμων της πολιτικής. Λάθος τεράστιο! Ο Ντόναλντ είναι ένα πλάσμα της τηλεόρασης, που βγήκε μέσα από την οθόνη και πέρασε στην πραγματικότητα.
Στις προεδρικές εκλογές του 1960, στο πρώτο debate του είδους, οι αμερικανοί τηλεθεατές είδαν τον ιδρώτα να αυλακώνει το αμακιγιάριστο πρόσωπο του Νίξον και προτίμησαν τον Κένεντι, που ήταν νέος, φρέσκος και δροσερός. Εκτοτε η επίδραση στην πολιτική της τηλεόρασης (δηλαδή, της ζωντανής εικόνας σε απευθείας μετάδοση) ήταν και είναι τεράστια. Ομως, στην περίπτωση του Ντόναλντ (δεν υποτιμώ καθόλου ότι ο πρόεδρος έχει το ίδιο όνομα με το διασημότερο καρτούν στον κόσμο…) μιλάμε για κάτι διαφορετικό.
Ο Ντόναλντ είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ του οποίου η διάπλαση και η πνευματική συγκρότηση, ακόμη και η πρόσληψη της πραγματικότητας, έχουν διαμορφωθεί από την τηλεόραση. Η πραγματικότητα είναι γι’ αυτόν ένα τηλεοπτικό σόου, ένα θέαμα δηλαδή, που υπόκειται στους κανόνες του είδους. Είναι γνωστό ότι δεν διαβάζει τίποτε που να ξεπερνά σε έκταση τις τρεις παραγράφους, ούτε προσέχει όταν του το διαβάζουν άλλοι. Ο μόνος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε το επιτελείο του να τον έχει προετοιμασμένο, θα ήταν αν μπορούσαν να του παρουσιάσουν τα ντοσιέ με τη μορφή τηλεοπτικών προγραμμάτων, στα οποία θα πρωταγωνιστούν λυγερόκορμες νεαρές ξανθιές, φυσικά με μπικίνι. Αυτό όμως είναι «vaste programme», όπως είπε κάποτε ο στρατηγός Ντε Γκωλ – θέλω να πω, δεν γίνεται.
Είναι άσκοπο, επομένως, να αναζητούμε κάποιου είδους σχέδιο πίσω από τις αλλοπρόσαλλες πρωτοβουλίες του στο διεθνές πεδίο. Δεν εννοώ, ασφαλώς, ότι η τρέλα του δεν έχει συνέπειες και επιπτώσεις. Λέω μόνο ότι η μέθοδος που διέπει την τρέλα του είναι τηλεοπτική, αφορά το κυνήγι της θεαματικότητας. Στην περίπτωση, λ.χ., της επιχείρησης στη Βενεζουέλα για την αρπαγή του Μαδούρο και της κυρίας του, είναι φανερό ότι δεν υπάρχει κανένα βάθος πολιτικού σχεδιασμού.
Για το υπερθέαμα της απαγωγής και τον παγκόσμιο εντυπωσιασμό έγινε η υπόθεση. Ειδάλλως, οι Αμερικανοί δεν έχουν πρόβλημα με την αριστερή δικτατορία – άσε που οι αριστεροί μπορεί να αποδειχθούν και πιο αξιόπιστοι συνεργάτες των Αμερικανών από τους δεξιούς που έστηναν οι ίδιοι επί Ψυχρού Πολέμου. Ούτε όμως η προοπτική της εκμετάλλευσης του πετρελαίου έχει βάθος. Στη σύσκεψη που συγκάλεσε ο Τραμπ, οι πετρελαιάδες δεν ανταποκρίθηκαν με την προθυμία που περίμενε, για τους λόγους που όλοι προεξοφλούσαν: τεράστιο κόστος εξόρυξης, ενώ οι τιμές είναι διεθνώς σε χαμηλά επίπεδα. Για την επίδειξη ισχύος και τις εντυπώσεις έγινε όλη η υπόθεση.
Τις εντυπώσεις αυτές προσπαθεί να αξιοποιήσει τώρα, επιχειρώντας να αρπάξει τη Γροιλανδία, με γελοία, ανεδαφικά επιχειρήματα και, πρωτίστως, με τον απροκάλυπτο και χυδαίο εκφοβισμό. Δεν έχει νόημα να αναζητούμε κάποια ανώτερη στρατηγική σκοπιμότητα ή κάποιο σχέδιο. Κυνηγάει το μεγαλείο όπου μπορεί να το βρει για να το αρπάξει. Η απλοϊκότητα της επιστολής του στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας, με την οποία του γνωστοποιεί ότι, αφού δεν του δίνουν το Νομπέλ, δεν αισθάνεται πια υποχρεωμένος να σκέφτεται μόνο την ειρήνη, δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνειών για τα κίνητρά του: δεν υπάρχει βάθος, όσο κι αν ψάχνετε. Βεβαίως, η μανία που τον διακατέχει εξηγείται.
Σε δέκα μήνες περίπου είναι οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και ο Ντόναλντ πάει κατά διαόλου. Το MAGA βρίσκεται σε εμφύλιο, η δημοτικότητά του είναι χαμηλή, η αναποτελεσματικότητά του στα οικονομικά της καθημερινότητας (affordability) είναι διαπιστωμένη, τέλος, η βία που επιδεικνύει το ICE προκαλεί ντροπή και αποστροφή στην πλειονότητα των Αμερικανών, αν πιστέψουμε τις μετρήσεις. Από αυτό το αδιέξοδο προσπαθεί να ξεφύγει ο Τραμπ με τις περιπέτειες στο εξωτερικό. Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν μειώνει τον κίνδυνο για την Ευρώπη. Αντιθέτως, τον αυξάνει η ρηχότητα της προσέγγισής του.