Το πείραμα της υπομονής: Η πίσσα που… σταγόνα-σταγόνα βασανίζει τους επιστήμονες εδώ και σχεδόν 100 χρόνια
Το μακροβιότερο πείραμα στον κόσμο πλησιάζει τα 100 χρόνια ζωής, αποτελώντας ίσως την πιο υπομονετική ιστορία της επιστήμης. Δεν εντυπωσιάζει με εκρήξεις ή θεαματικά αποτελέσματα, αλλά με την αργή, σχεδόν βασανιστική του εξέλιξη, υπενθυμίζοντας ότι η γνώση δεν έρχεται πάντα γρήγορα· μερικές φορές… στάζει.
Όλα ξεκίνησαν το 1927, στο Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, όταν ο φυσικός Τόμας Πάρνελ γέμισε ένα γυάλινο χωνί με πίσσα, μια ουσία γνωστή για την ακραία της πυκνότητα. Τρία χρόνια αργότερα, το 1930, έκοψε το στέλεχος του χωνιού και έτσι άρχισε επίσημα το περίφημο «Πείραμα της σταγόνας πίσσας». Από εκείνη τη στιγμή, η μαύρη ουσία ξεκίνησε –θεωρητικά– να ρέει.
Στην πράξη, όμως, η πίσσα κινείται τόσο αργά που μοιάζει ακίνητη. Σε θερμοκρασία δωματίου φαίνεται στερεή, αλλά είναι υγρό με ιξώδες περίπου 100 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από του νερού. Χρειάστηκαν οκτώ ολόκληρα χρόνια για να πέσει η πρώτη σταγόνα στο δοχείο από κάτω. Έκτοτε, οι σταγόνες σχηματίζονται με ρυθμό περίπου μία κάθε οκτώ χρόνια, αν και ο ρυθμός αυτός μειώθηκε μετά την εγκατάσταση κλιματισμού στο κτίριο τη δεκαετία του 1980.
Σχεδόν έναν αιώνα μετά την έναρξη του πειράματος, έχουν καταγραφεί μόλις εννέα σταγόνες, με την τελευταία να πέφτει το 2014. Η αναμονή για τη δέκατη συνεχίζεται, καθώς οι επιστήμονες εκτιμούν ότι θα συμβεί μέσα στη δεκαετία του 2020. Παρ’ όλα αυτά, κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει δει με τα μάτια του μια σταγόνα να αποσπάται τη στιγμή της πτώσης. Παρά τη συνεχή παρακολούθηση και τις ζωντανές μεταδόσεις, τεχνικά προβλήματα και απρόβλεπτα γεγονότα έχουν στερήσει από τους ερευνητές τη θέα της κρίσιμης στιγμής.
Η ανθρώπινη πλευρά ενός αιωνόβιου πειράματος
Μετά τον Πάρνελ, τη φροντίδα του πειράματος ανέλαβε το 1961 ο φυσικός Τζον Μέινστοουν, που υπήρξε θεματοφύλακάς του για 52 χρόνια. Ούτε εκείνος κατάφερε να δει μια σταγόνα να πέφτει. Το 2000, μια καταιγίδα διέκοψε τη ζωντανή μετάδοση ακριβώς τη στιγμή που σχηματιζόταν μία. Ο Μέινστοουν πέθανε λίγους μήνες πριν από την επόμενη πτώση το 2014.
Σήμερα, την επιτήρηση έχει αναλάβει ο καθηγητής φυσικής Άντριου Γουάιτ, ο τρίτος στη σειρά «φύλακας» της πίσσας. Περιμένει με την ίδια υπομονή τη δέκατη σταγόνα, συνεχίζοντας μια παράδοση που ξεπερνά γενιές επιστημόνων.
Ένα μάθημα υπομονής και φυσικής
Το Πείραμα της σταγόνας πίσσας δεν επιδιώκει να αποδείξει κάτι θεαματικό, αλλά να καταδείξει μια θεμελιώδη φυσική αλήθεια: ορισμένα υλικά που φαίνονται στερεά είναι στην πραγματικότητα υγρά, απλώς ρέουν εξαιρετικά αργά.
Πέρα από τη φυσική του διάσταση, αποτελεί ένα ζωντανό σύμβολο της επιμονής της επιστήμης και της ανθρώπινης υπομονής απέναντι στον χρόνο. Σε έναν κόσμο που απαιτεί άμεσα αποτελέσματα, η πίσσα συνεχίζει να μας θυμίζει ότι η φύση κινείται με τον δικό της, αργό και αδιαπραγμάτευτο ρυθμό.