Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο: Όλοι είναι εκεί, εκτός από τη Νεφερτίτη
Μπορεί η προτομή της να βρίσκεται εδώ και πάνω από έναν αιώνα στη Γερμανία, αλλά στην Αίγυπτο η Νεφερτίτη είναι πανταχού παρούσα. Στις πτήσεις των αιγυπτιακών αερογραμμών της Egypt Air, οι έντυπες φόρμες τελωνειακού ελέγχου τη δείχνουν να χαμογελά. Στο Κάιρο προβάλλει σε γιγαντιαίες αφίσες αναρτημένες στις πλευρές των κτιρίων, δίπλα σε απλωμένα ρούχα και θορυβώδη κλιματιστικά. Και στους πάγκους στις πολυσύχναστες αγορές της μητρόπολης των 23 εκατομμυρίων κατοίκων η Νεφερτίτη κυκλοφορεί ως μπρελόκ ή τυπωμένη σε τραπεζομάντιλα.
Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της αρχαίας αιγυπτιακής τέχνης και φιλοτεχνήθηκε πριν από 3.370 χρόνια. Η προτομή της ανακαλύφθηκε το 1912 σε ανασκαφή γερμανών αρχαιολόγων με επικεφαλής τον Λούντβιχ Μπόρχαρντ στο εργαστήριο του γλύπτη Τούθμωση στην αιγυπτιακή πόλη Τελ-ελ-Αμάρνα. Η Νεφερτίτη βρίσκεται στο Βερολίνο από το 1913, ανήκει στο Ιδρυμα Πρωσικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς και εκτίθεται στο Νέο Μουσείο από το 2009.
Ομως τώρα που η είσοδος του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου – GEM – είναι ανοικτή στην Γκίζα, η εκστρατεία επιστροφής του θησαυρού αυτού που αναφέρεται συχνά ως «πρεσβευτής της Αιγύπτου στη Γερμανία» γιγαντώνεται. Η βασίλισσα Νεφερτίτη, με τον λαιμό κύκνου, τα αμυγδαλωτά μάτια και το μπλε στέμμα πρέπει να αφηγηθεί μαζί με τα άλλα πολύτιμα εκθέματα του GEM την ιστορία 7.000 χρόνων της Αιγύπτου.
Επαναπατρισμός
Η αιγυπτιολόγος Μόνικα Χάνα ανήκει σε εκείνους που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία ενημέρωσης του κοινού και συλλογής υπογραφών για τον επαναπατρισμό του γλυπτού και μίλησε στην «Deutche Welle» για την «αποαποικιοποίηση της αιγυπτιακής αρχαιολογίας». Η πρωτοβουλία για την επιστροφή της Νεφερτίτης βρίσκει τόσο μεγάλη αντίσταση επειδή «θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή και πολλών άλλων αντικειμένων που κλάπηκαν κατά την αποικιοκρατία» εξηγεί η Χάνα.
Σύμφωνα με το «Spiegel» πολλοί στην Αίγυπτο βλέπουν το μουσείο να στέλνει το μήνυμά του προς τη Δύση: Εκτιμούμε την κληρονομιά μας και τη φροντίζουμε καλά. Το επιχείρημα του περασμένου αιώνα – ότι τα αιγυπτιακά πολιτιστικά αγαθά συντηρούνται καλύτερα στα ευρωπαϊκά μουσεία παρά στα αιγυπτιακά – δεν ισχύει πλέον, λένε αιγυπτιολόγοι, διπλωμάτες, καλλιτέχνες και ακτιβιστές.
Το Ιδρυμα Πρωσικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς παραμένει αμετάπειστο: η προτομή της Νεφερτίτης, όπως υποστηρίζουν, έφτασε στο Βερολίνο νόμιμα το 1913 στο πλαίσιο μιας ομαλής «διανομής ανασκαφικών ευρημάτων», όπως ονομάζεται το σύστημα που μοιράζει τα ευρήματα ισότιμα μεταξύ των ξένων ανασκαφικών ομάδων και της χώρας υποδοχής.
Την εποχή της ανακάλυψης η Αίγυπτος δεν ήταν κυρίαρχο κράτος, αλλά βρισκόταν στον βρετανικό έλεγχο, με τη διοίκηση των αρχαιοτήτων κάτω από γαλλική ηγεσία. Επομένως, σημειώνει το «Spiegel» ήταν στη διακριτική ευχέρεια των γάλλων αξιωματούχων να αποφασίσουν ποια πολιτιστικά αγαθά μπορούσαν να εξέλθουν από τη χώρα. Ο γερμανός ιστορικός Σεμπάστιαν Κόνραντ στο βιβλίο του «Η δημιουργία ενός παγκόσμιου εμβλήματος: Η καριέρα της Νεφερτίτης στον 20ό αιώνα» θέτει το ερώτημα αν το νόμιμο σημαίνει και δίκαιο. «Η αρχαιολογία ήταν ιμπεριαλισμός με άλλα μέσα» λέει για να συμπληρώσει: «Σήμερα καμία χώρα στον κόσμο δεν θα δεχόταν να μεταφερθούν τα αρχαιολογικά ευρήματά της σε ξένα μουσεία». Εξάλλου η Νεφερτίτη είναι κάτι περισσότερο από ένα έκθεμα μουσείου της γερμανικής πρωτεύουσας. Είναι η σταρ της Νήσου των Μουσείων καθώς υπολογίζεται ότι περίπου μισό εκατομμύριο επισκέπτες έρχονται κάθε χρόνο για να τη δουν.