Η επαναστατική ομορφιά των ιρανών γυναικών
Η επικαιρότητα από τις πρόσφατες διαμαρτυρίες στο Ιράν ανέσυρε ένα βίντεο μιας νεαρής Ιρανής η οποία ανάβει το τσιγάρο της με μια καμένη φωτογραφία του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ. Η γυναίκα δημοσιεύει στο Χ με το ψευδώνυμο Morticia Addams και σύμφωνα με τις αναρτήσεις της είναι 25 ετών και ζει στον Καναδά, καθώς συνελήφθη κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Νοεμβρίου 2019 στο Ιράν.
Στην ανάρτησή της έγραψε: «Κάθε φορά βρισκόμουν στον δρόμο. Αυτή τη φορά δεν μπόρεσα. Συγχώρεσέ με, Μητέρα Ιράν». Το πορτογαλικό πρακτορείο ειδήσεων Lusa Verifica διαπίστωσε ότι η σκηνή τραβήχτηκε στο Τορόντο του Καναδά και ταυτοποίησε τη νεαρή γυναίκα, τη Μελίκα Μπαραχίμι. Η χειρονομία της που έγινε viral ως μορφή αντίστασης ακολουθεί τον ρυθμό των διαδηλωτών που από τον Νοέμβριο του 2025, γυναίκες και άντρες, στο Ιράν καίνε φωτογραφίες του Αλί Χαμενεΐ. Και αψηφούν ότι η καύση φωτογραφιών του ανώτατου ηγέτη θεωρείται «πρόκληση κατά της εθνικής ασφάλειας», «βλασφημία», αιτία φυλάκισης έως και θανατικής καταδίκης.
Σε αυτή τη χώρα οι γυναίκες είναι μισητές και όχι λατρεμένες (πόσω μάλλον ποθητές), μέσα σε ένα ασφυκτικό, θεοκρατικό περιβάλλον. Επειδή λύνουν τα μαλλιά τους, δείχνουν το σώμα τους, μορφώνονται, χειρονομούν. Η ψηφιακή ζωή των γυναικών στο Ιράν είναι το καταφύγιό τους. Η Ρουμπίνα Αμινιάν στο Instagram της – αναφέρει το iranwire.com – περιέγραφε τον εαυτό της ως σχεδιάστρια μόδας και οι αναρτήσεις της ήταν γεμάτες με περίπλοκα σκίτσα και σχέδια υφασμάτων.
Δεν σχεδίαζε απλώς, αλλά και έραβε, δουλεύοντας με προσοχή στη λεπτομέρεια για να δημιουργήσει αυτό που αποκαλούσε «Girl Sets», ζωηρόχρωμα, ρευστά ρούχα που φορούσε η γενιά της, η οποία συχνά κινείται στους δρόμους της πόλης σαν πολύχρωμες πεταλούδες. «Είμαι μια κουρδικής καταγωγής γυναίκα που αγαπά την κεντητική τέχνη των Μπαλοχί» έγραφε σε μια ανάρτησή της, δηλώνοντας την αγάπη της προς μια διαφορετική πολιτισμική παράδοση. Και είχε ανεβάσει βίντεο με τον εαυτό της να σχεδιάζει μοτίβα εμπνευσμένα από το κυπαρίσσι, ένα περσικό σύμβολο ανθεκτικότητας.
Μέχρι τις 8 Ιανουαρίου η Ρουμπίνα Αμινιάν ήταν μια φοιτήτρια 23 ετών που σπούδαζε Σχέδιο Μόδας στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Τότε που μετά το μάθημα βγήκε να διαδηλώσει μέσα στο μεγάλο πλήθος που βγήκε στους δρόμους της ιρανικής πρωτεύουσας και πυροβολήθηκε από κοντινή απόσταση στο πίσω μέρος του κεφαλιού της. Ηταν μια «γεμάτη ζωή» κοπέλα, όπως είπε η θεία της στο CBS News, περιγράφοντας ότι η μητέρα της Αμινιάν μπήκε με τη βία στο νεκροτομείο και «έκλεψε» το πτώμα της κόρης της για να το κηδέψει. Αλλο ένα γυναικείο όνομα στον μακρύ κατάλογο των θυμάτων που ελπίζουν σε ένα άλλο μέλλον για το Ιράν. Αλλη μία ιστορία βίας που υφαίνουν οι γυναίκες σε αυτή τη χώρα προσπαθώντας να μείνουν ελεύθερες, να ζήσουν τα όνειρά τους, να φτιάξουν τον κόσμο που θα τις χωρά.
Οι Ιρανές δημιούργησαν τη δική τους ποιητική της διαμαρτυρίας, δείχνοντας με τελετουργικές κινήσεις παρά με περιττά λογύδρια τι δεν έχουν και γιατί προσπαθούν μέχρι θανάτου. «Woman, Life, Freedom» ήταν το σύνθημά τους το 2022, όταν η Μασά Αμινί συνελήφθη με την κατηγορία ότι δεν φορούσε το χιτζάμπ σύμφωνα με τις οδηγίες της κυβέρνησης και πέθανε με φρικτά βίαιο τρόπο κατά την κράτησή της.
Και ήταν στις Κάννες, στο κόκκινο χαλί του κινηματογραφικού φεστιβάλ τον Μάιο του 2023, που μια όμορφη Ιρανή, η Μαχλάγκα Τζαμπερί, εμφανίστηκε με την ιδιότητα του μοντέλου φορώντας ένα εντυπωσιακό μάξι μαύρο φόρεμα. Μέσα στη θάλασσα του γκλάμορ των Καννών η όμορφη μελαχρινή με τα χαρακτηριστικά βαμμένα μάτια της ξεχώρισε. Το ολομέταξο ρούχο της, σχέδιο της ιρανικής επωνυμίας Jila Atelier, έδενε με χρυσό κορδόνι γύρω από τον λαιμό, σχηματίζοντας τους κρίκους αλυσίδας που η θηλιά της κατέληγε στο ντεκολτέ.
Ηταν μια σκόπιμη πολιτική δήλωση που έκαναν το μοντέλο και η σχεδιάστρια Jila Saber εκμεταλλευόμενες την προσοχή των μίντια για να αναφερθούν «στις άδικες εκτελέσεις ιρανών πολιτών», όπως είχε γράψει η Mahlagha Jaberi στο Instagram.
Γκλάμορ και θλίψη
Τo μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα με δυτικοποιημένες ελευθερίες της αυτοκρατορικής διακυβέρνησης των Παχλαβί (1925-79) σύμφωνα με το οποίο η μαντίλα (hijab) απαγορεύτηκε στα ακαδημαϊκά ιδρύματα και στους κρατικούς χώρους εργασίας, έφερνε το γκλάμορ στις πόλεις της χώρας που κάποτε λεγόταν Περσία.
Ωστόσο, αυτός ο δυτικόστροφος αέρας λάμψης αποπροσανατόλιζε το ιστορικά συντηρητικό πλαίσιο της κοινωνίας του Ιρανών, καθώς κληρικοί και πολιτισμικοί θεσμοί αντιμάχονταν την προσπάθεια για την ισότητα των γυναικών και τα δικαιώματα έκφρασής τους. Αυτήν την αντίφαση γκλάμορ και καταπίεσης παρουσιάζουν τα έργα με τίτλο Rebel Rebel, της Ιρανής Soheila Sokhanvari, που ζει στο Κέιμπριτζ. Τα γυναικεία πορτρέτα της τιμούν 27 προσωπικότητες από το προεπαναστατικό Ιράν, πολλές από τις οποίες αναγκάστηκαν να εξοριστούν.
Η καλλιτέχνις με αφορμή την έκθεσή τους στον Μπάρμπικαν το 2024 είπε ότι δημιούργησε έναν «ναό για αυτές τις εμβληματικές γυναίκες» με σκοπό η ομορφιά τους να μιλήσει για την ελπίδα και τη θλίψη που νιώθουν.