Η Περσεφόνη και ο Άνουβις στο Μουσείο του Καΐρου

Ενα ανάγλυφο με την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Αδη μπορεί να μην είναι ενδεχομένως το πλέον αναμενόμενο έκθεμα που θα περίμενε ο επισκέπτης να δει στο Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο (GEM). Δεν είναι όμως το θέμα εν τέλει που θα τον ξαφνιάσει τόσο, όσο μια απρόσμενη παρουσία στην καθιερωμένη απόδοση του μύθου. Κι αυτή δεν είναι άλλη από εκείνη του αιγύπτιου θεού Ανουβη.

Ψυχοπομπός, ο γιος του Ρα άνοιγε τον δρόμο του άλλου κόσμου για χάρη των νεκρών. Στη συγκεκριμένη σκηνή υποδέχεται ή καθοδηγεί το ζεύγος στον Κάτω Κόσμο, υποκαθιστώντας ουσιαστικά τον αντίστοιχο ψυχοπομπό του ελληνικού δωδεκάθεου, τον Ερμή. Η αντικατάσταση του Ερμή από τον Ανουβη είναι χαρακτηριστική της περιόδου του θρησκευτικού συγκρητισμού, κατά την οποία οι έλληνες έποικοι στην Αίγυπτο άρχισαν να ταυτίζουν τους ξένους θεούς με τους δικούς τους, γεγονός που οδήγησε στη διαμόρφωση μιας υβριδικής εικονογραφίας, όπως στο εν λόγω ανάγλυφο.

Η στήλη που χρονολογείται στα τέλη του 2ου με αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. αποτελεί απόδειξη του διαλόγου ανάμεσα στις ελληνικές και αιγυπτιακές παραδόσεις, αρχικά στην ελληνιστική και εν συνεχεία στη ρωμαϊκή Αίγυπτο, αποτυπώνοντας τη θρησκευτική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής. Εκτός από τις παραδοσιακές λατρείες, εξάλλου, επικράτησαν κυρίως λατρείες με μυστηριακό χαρακτήρα, όπως τα Ελευσίνια Μυστήρια, οι διονυσιακές τελετές και τα μυστήρια της Ισιδας, του Μίθρα και της Κυβέλης. Παράλληλα, δημιουργήθηκαν και καινούργιες, όπως συνέβη με τη λατρεία του Σάραπη. Ηταν θεός αντίστοιχος με τον Πλούτωνα αλλά με ιδιότητες και άλλων θεοτήτων του ελληνικού πανθέου, τη λατρεία του οποίου στην Αίγυπτο επέβαλε ο Πτολεμαίος.

Το ανάγλυφο αυτό ήταν μία από τις πέντε επιλογές του αιγυπτιολόγου και ντοκιμαντεριστή Κέρτις Ράιαν, στον οποίο απευθύνθηκε το Art News από κοινού με τους Zahi Hawass, πρώην υπουργό Αρχαιοτήτων και επίσης αιγυπτιολόγο, και Hassan Elzawy, αρχαιολόγο. Οι τρεις ειδικοί υπέδειξαν από πέντε κειμήλια δημιουργώντας έναν άτυπο οδηγό «περιήγησης», από αυτούς που θα χρειαστούν το επόμενο διάστημα σε μια τόσο εκτεταμένη συλλογή αρχαιοτήτων.