Ο φόβος και η απέχθεια του Τραμπ για την Ευρώπη
Τον περασμένο Νοέμβριο, η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της ότι η Ευρώπη βρίσκεται στο χείλος του «πολιτισμικού αφανισμού». Ηταν ένας περίεργος ισχυρισμός σε επίσημο έγγραφο στρατηγικής. Ακόμα πιο παράξενο ήταν το κυρίαρχο επιχείρημα ότι η Ευρώπη, όχι η Κίνα ή η Ρωσία, είναι το κύριο πρόβλημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα. «Ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ» είναι καταδικασμένα να γίνουν «στην πλειοψηφία τους μη Ευρωπαίοι» προέβλεψαν οι συντάκτες του.
Η σημερινή ηγεσία της Αμερικής αυτοπροσδιορίζεται σε αντίθεση με τον φιλελευθερισμό της Ευρώπης, το σχετικό άνοιγμα προς τους μετανάστες, το κράτος δικαίου και την έλλειψη πολεμικού πνεύματος. Και όπως ακριβώς ορισμένοι γερμανοί εθνικιστές των αρχών του 20ού αιώνα θεωρούσαν τη Ρωσία (αργότερα τη Σοβιετική Ενωση) ως έναν χρήσιμο σύμμαχο εναντίον πιο φιλελεύθερων ευρωπαϊκών χωρών, η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει τη Ρωσία και την Ουγγαρία ως φίλους ενωμένους ενάντια σε έναν κοινό εχθρό.
Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για αυτή την αντιστροφή ρόλων. Παρόλο που η Αμερική συμβόλιζε όλα όσα μισούσαν οι γερμανοί και άλλοι ευρωπαίοι σοβινιστές στις αρχές του 20ού αιώνα, παρόμοιες τάσεις αντιμεταναστευτικού, αντισημιτικού νατιβισμού υπήρχαν και στις ΗΠΑ. Ο αεροπόρος Τσαρλς Λίντμπεργκ υιοθέτησε μια απομονωτική και ρατσιστική ατζέντα «Πρώτα η Αμερική» τη δεκαετία του 1930. Αλλά το New Deal του προέδρου Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ και οι φρικαλεότητες του Γ’ Ράιχ του Χίτλερ έφεραν τέτοιες ιδέες σε ανυποληψία.
Το κίνημα MAGA (Make America Great Again) του Τραμπ, ωστόσο, μετέτρεψε αυτή την, κάποτε δυσφημισμένη, ιδεολογία σε δόγμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Τραμπ αισθάνεται πιο άνετα με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν παρά με δημοκρατικούς ευρωπαίους ηγέτες. Θαυμάζει την άσκηση ωμής, απεριόριστης εξουσίας από τον Πούτιν και συμμερίζεται την ιδεολογική του εχθρότητα προς τις φιλελεύθερες ιδέες. Υπάρχει όμως ένας πιο βαθύς λόγος για τον οποίο η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα απεχθής στον Τραμπ και τους ομοϊδεάτες του. Οι εθνικιστές συνήθιζαν να συνδέουν τον γαλλο-βρετανικο-αμερικανικό φιλελευθερισμό με τον ρωμαϊκό ιμπεριαλισμό – τέτοιες υπερεθνικές αυτοκρατορίες επιδίωκαν ένα είδος οικουμενισμού, όπου οι άνθρωποι ορίζονταν από την ιθαγένεια, όχι από το αίμα.
Η ΕΕ είναι, κατά κάποιον τρόπο, ο φυσικός κληρονόμος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και έτσι ήταν και η Pax Americana – η «διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες» που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ – της οποίας οι αξίες θεωρούνταν από πολλούς Αμερικανούς ως καθολικές. Αλλά η άτυπη αυτοκρατορία των ΗΠΑ υποστηρίζεται από συντριπτική στρατιωτική δύναμη, ενώ η ΕΕ, υπό την προστασία αμερικανών πολεμιστών, είναι μια ένωση εμπόρων. Ο λόγος ύπαρξης της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ενότητας ήταν η αποτροπή ενός ακόμη πολέμου αντικαθιστώντας το εθνικιστικό πάθος με το εμπορικό συμφέρον. Η ΕΕ δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια κοινότητα που βασίζεται σε κανόνες. Ενώ ο Τραμπ προσπαθεί να υπονομεύσει το κράτος δικαίου στη χώρα του, η εξωτερική του πολιτική στοχεύει στην καλλιέργεια «πατριωτών» – δηλαδή, την Ακροδεξιά – να κάνουν το ίδιο στην Ευρώπη, προκειμένου να σταματήσουν την «πολιτισμική παρακμή» της.
Ως αποτέλεσμα, η φιλελεύθερη Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα παράδοξο. Για να προστατεύσει μια κοινότητα εθνών-κρατών που βασίζεται στο κράτος δικαίου και σε ένα κοινό εμπορικό καθεστώς, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να αμυνθεί από εξωτερικές προσπάθειες καταστροφής της. Αυτό σημαίνει ότι μια κοινότητα εμπόρων πρέπει να ενσταλάξει στον εαυτό της μέρος του πολεμικού πνεύματος που σχεδιάστηκε, μετά το 1945, να σβήσει.
Ο Ιαν Μπουρούμα είναι συγγραφέας