Γιατί αυτή η φορά είναι διαφορετική για το Ιράν

Οι Ιρανοί έχουν κατέβει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος και τον καλπάζοντα πληθωρισμό, με πολλούς να ζητούν το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, η αντίδραση της κυβέρνησης διαφέρει από προηγούμενα κύματα αναταραχών. Ενώ οι κυβερνώντες στο Ιράν έσπευσαν να καταστείλουν το Πράσινο Κίνημα του 2009 και την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022, οι δυνάμεις ασφαλείας αντέδρασαν αργά καθώς οι τωρινές διαδηλώσεις κλιμακώνονταν. Αντί για μια βίαιη καταστολή, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν αρχικά απάντησε με μέτρα λιτότητας για την εξοικονόμηση πόρων ώστε να χρηματοδοτήσει επιδοτήσεις για τους φτωχούς.

Αλλά αυτό το προσωρινό μέτρο δεν κράτησε. Ενώ οι φτωχότεροι ίσως κατευνάστηκαν, τα μεσαία στρώματα επωμίστηκαν το κόστος και προσχώρησαν στις διαδηλώσεις με μεγαλύτερη συμμετοχή. Αυτό που ξεκίνησε ως έκφραση οικονομικής δυσαρέσκειας γρήγορα μετατράπηκε σε πολιτική εξέγερση. Μόνο αφού οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν σε όλη τη χώρα στις 8 Ιανουαρίου, το καθεστώς προχώρησε σε ουσιαστική καταστολή.

Γιατί αυτή τη φορά ήταν τόσο διαφορετική η αντίδραση στην πολιτική διαφωνία; Οι τωρινές διαδηλώσεις λαμβάνουν χώρα στη σκιά του 12ήμερου πολέμου του Ιράν με το Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο. Οι ιρανοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να βρίσκονται σε δύσκολη θέση από τη σύγκρουση και λειτουργούν με την υπόθεση ότι θα μπορούσε να ξαναρχίσει ανά πάσα στιγμή. Αυτή η απειλή είναι πιο σημαντική από την εσωτερική πολιτική αναταραχή, διότι το σφυροκόπημα της Χεζμπολάχ από το Ισραήλ και η κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Ασαντ στη Συρία έχουν αφήσει το Ιράν με ελάχιστη αποτρεπτική ισχύ απέναντι σε ξένη επέμβαση.

Σαν να μην έφτανε αυτό, το Ιράν δεν είναι πλέον σε θέση να αποτρέψει ξένους παράγοντες από το να τροφοδοτήσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια στο εσωτερικό. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου 2025, οι Ιρανοί συσπειρώθηκαν γύρω από τη σημαία τους, και το καθεστώς αντέδρασε χαλαρώνοντας την επιβολή θρησκευτικών κανόνων, ιδιαίτερα όσον αφορά το χιτζάμπ. Αλλά οι διαδηλώσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη θέτουν ένα δίλημμα: μια υπερβολικά σκληρή καταστολή τους θα μπορούσε να ανατρέψει την εύθραυστη κατανόηση που σφυρηλάτησε το καθεστώς με τον λαό μετά τον πόλεμο, ενώ το να τις αφήσει να ενισχυθούν θα μπορούσε να προκαλέσει μια ξένη παρέμβαση.

Η επιδεινούμενη οικονομία του Ιράν υπήρξε επίσης καθοριστικός παράγοντας. Ενας συνδυασμός κακοδιαχείρισης, διαφθοράς και εξοντωτικών κυρώσεων έχει προκαλέσει ανεξέλεγκτο πληθωρισμό και ανεργία, αποδυναμώνοντας σταθερά τη μεσαία τάξη και διευρύνοντας τις τάξεις των φτωχών. Ο πόλεμος του Ιουνίου επιτάχυνε αυτές τις τάσεις.

Ετσι, για τους ιρανούς κυβερνώντες, η οικονομική δυσπραγία που έχει φέρει τους διαδηλωτές στους δρόμους είναι βαθιά αλληλένδετη με την εξωτερική απειλή που αντιμετωπίζει η χώρα.

Ενας ακόμη παράγοντας που έχουν στο μυαλό τους οι ιρανοί ηγέτες είναι η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από τις ΗΠΑ.

Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να ακολουθήσουν παρόμοια στρατηγική απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία; Ακόμη κι αν το Ιράν αποφύγει άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, και ακόμη κι αν το τρέχον κύμα διαδηλώσεων υποχωρήσει, η οικονομία της χώρας βρίσκεται σε καθοδική πορεία. Η πλήρης κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν είναι απαραίτητα άμεση, αλλά η ιρανική επανάσταση πλησιάζει πλέον στο τέλος της.

Ο Βάλι Νασρ είναι καθηγητής Μεσανατολικών Σπουδών και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins