«ΤΑ ΝΕΑ» στο Δικαστήριο Ανηλίκων: «Το σύστημα κινδυνεύει να καταρρεύσει»
Μπαίνοντας στο Εφετείο Αθηνών, από την οδό Λουκάρεως, το πρωί της Παρασκευής, μετά τον αστυνομικό έλεγχο, στη δεξιά πλευρά του μεγάλου διαδρόμου υπάρχει πολύς συγκεντρωμένος κόσμος. Γνώριμο σκηνικό για προθάλαμο δικαστηρίων. Σε μια από τις πρώτες αίθουσες, συνεδριάζει το δικαστήριο ανηλίκων. Δικηγόροι, γονείς και νεαρά παιδιά περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους. Με τις υποθέσεις νεανικής παραβατικότητας που απασχολούν την επικαιρότητα να αυξάνονται, «ΤΑ ΝΕΑ» βρέθηκαν εκεί που χτυπάει η καρδιά της πρόληψης και της αντιμετώπισης του φαινομένου και μίλησαν με επιμελητές ανηλίκων, τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και γνωρίζουν καλά τις δυσκολίες που υπάρχουν.
Την ημέρα που επισκεφτήκαμε το Δικαστήριο Ανηλίκων, το πινάκιο μετρούσε 42 υποθέσεις, κυρίως κλοπές, ληστείες και σωματικές βλάβες. Κάθε μια από αυτές έχει περάσει από τα χέρια ενός επιμελητή ανηλίκων. Ενας προσεκτικός παρατηρητής, όμως, θα δει κάτι, ίσως παράξενο: σχεδόν κανείς έξω από τη δικαστική αίθουσα δεν φαίνεται να είναι ανήλικος. Υπολογίζεται ότι ο μέσος χρόνος εκδίκασης των σχετικών υποθέσεων είναι τρία με τέσσερα χρόνια, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά που βρίσκονται κατηγορούμενα να είναι πλέον ενήλικα όταν έρθει η ώρα της εκδίκασης.
Στον πρώτο και δεύτερο όροφο του κτιρίου, βρίσκεται η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων. Τα γραφεία εκεί είναι γεμάτα με στοίβες λευκών φακέλων που αναγράφουν «Δελτίο Ανήλικου». Σε κάθε παιδί που βρίσκεται αντιμέτωπο με τη Δικαιοσύνη αντιστοιχεί και ένας τέτοιος φάκελος.
Το 2024, η Υπηρεσία κλήθηκε να εξετάσει 1.500 νέους τέτοιους φακέλους, έναν αριθμό που τότε θεώρησαν ρεκόρ. Το 2025, το ρεκόρ έσπασε και κλήθηκαν να χειριστούν περίπου 1.800 νέες υποθέσεις παιδιών.
Τι καταγγέλλουν οι επιμελητές
Τι ακριβώς κάνουν όμως οι επιμελητές; Το έργο τους ξεκινάει περίπου δέκα με είκοσι ημέρες πριν απ’ το δικαστήριο. Σκοπός τους είναι να μιλήσουν με το παιδί που κατηγορείται και την οικογένειά του και να σκιαγραφήσουν ένα κοινωνικό «προφίλ», δημιουργώντας έτσι το ατομικό δελτίο ανηλίκου, μια έκθεση δηλαδή, την οποία υποβάλλουν στο δικαστήριο μαζί με την εισήγησή τους για την ποινική μεταχείριση του παιδιού. Την υπηρεσία στελεχώνουν νομικοί, κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι.
Οι επιμελητές καταγγέλλουν ότι τα τελευταία χρόνια η δουλειά τους έχει καταλήξει να είναι απλώς διεκπεραιωτική, κάτι που έχει άμεσες επιπτώσεις στους ίδιους τους ανήλικους που κατηγορούνται και στις οικογένειές τους. Οπως εξηγούν, δεν μπορούν να διαχειριστούν τον όγκο των υποθέσεων που φτάνει σε αυτούς, στον πολύ περιορισμένο χρόνο που τους δίνεται. Λένε ότι αυτή τη στιγμή υπηρετούν μόλις 13 επιμελητές στον νομό Αττικής (πλην Πειραιά).
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να βλέπουν κάθε κατηγορούμενο παιδί μόλις μια φορά πριν απ’ το δικαστήριο και να πρέπει με βάση αυτή τη μοναδική συνάντηση να συντάξουν μια ολοκληρωμένη κοινωνική έκθεση και μια εισήγηση. Προειδοποιούν ότι «κινδυνεύει να καταρρεύσει το σύστημα», ενώ εκτιμούν ότι με τον τρόπο που έχει καταλήξει να γίνεται η δουλειά τους, δεν υπάρχουν περιθώρια για ουσιαστικά αποτελέσματα που θα οδηγήσουν στη μείωση των πιθανοτήτων υποτροπής ενός ανήλικου παραβάτη. «Καλείσαι να παρέμβεις στο αποτέλεσμα, όχι στην αιτία του φαινομένου», αναφέρουν χαρακτηριστικά, τονίζοντας την ανάγκη για μέτρα πρόληψης του φαινομένου.
Υπάρχει όμως και κάτι άλλο. Οι επιμελητές καταγγέλλουν ότι στα χέρια τους φτάνουν και υποθέσεις που δεν είναι δική τους δουλειά να χειριστούν, διότι παρατηρείται μια ευρύτερη συρρίκνωση στις σχετικές δημόσιες υποστηρικτικές δομές, όπως στις παιδοψυχιατρικές κλινικές. «Υποθέσεις που παλιότερα κρατούνταν εκεί, τώρα φτάνουν σε εμάς, στο ποινικό σύστημα», λένε.
Η αύξηση των περιστατικών και η αυστηροποίηση των μέτρων
Οι άνθρωποι που χειρίζονται τις υποθέσεις των ανηλίκων εξηγούν ότι η αύξηση της νεανικής παραβατικότητας που παρατηρείται έχει κοινωνικές ρίζες, δηλώνοντας ότι μετά την οικονομική και την υγειονομική κρίση παρατηρείται τόσο ποσοτική, όσο και ποιοτική αλλαγή των υποθέσεων. Εξηγούν πως οι συχνότερες υποθέσεις που φτάνουν σε αυτούς σχετίζονται με ληστείες, κλοπές, επικίνδυνες σωματικές βλάβες και οπαδικά επεισόδια, ενώ θεωρούν πως σε αυτήν την κατάσταση έχει μερίδιο ευθύνης και το γενικότερο κλίμα αυστηροποίησης των μέτρων αστυνόμευσης και καταστολής, που, όπως λένε, έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια.
Από τον περασμένο Μάιο, η μεγάλη αύξηση των υποθέσεων, οδήγησε το Δικαστήριο Ανηλίκων Αθηνών να προσθέσει και τρίτη δικάσιμο ανά εβδομάδα. Συνολικά, υπολογίζεται ότι έχει εκδικάσει περίπου 3.500 υποθέσεις (σε μονομελή και τριμελή σύνθεση), από την 1η Ιανουαρίου έως τις 19 Δεκεμβρίου 2025.
Εξω από τη δικαστική αίθουσα, στο ισόγειο, μια οικογένεια Πομάκων περιμένει υπομονετικά τη σειρά της για να δικαστεί ο γιος. «Δεν το βλέπω να γίνεται σήμερα», λένε απογοητευμένοι.