Κώστας Σημίτης: «Το αρχείο είναι μνήμη που πληροφορεί και βοηθά το σήμερα»
Πέρασε κιόλας ένας χρόνος από τον θάνατο του Κώστα Σημίτη και αυτά που μπορεί να ανακαλύψει κανείς στο αρχείο του που έχει διασωθεί, τεκμηριωθεί και είναι εν μέρει προσβάσιμο, δίνουν απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που μπορεί να θέσει κανείς σήμερα για έναν από τους πιο συζητημένους πρωθυπουργούς της χώρας.
Μέσα από τη «χαρτογραφημένη» διαδρομή του προκύπτουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα ευρήματα με μεγάλο βάθος. Οχι μόνο για εκείνους που ασχολούνται με την πολιτική ιστορία της Ελλάδας ή με το ΠΑΣΟΚ, του οποίου υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη, αλλά και όσων πολιτών θέλουν να πάρουν μια γεύση από τη σκέψη ενός πολιτικού, τόσο κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας, όσο και κατά τη διαδρομή του μέχρι εκεί.
1954. Το απολυτήριο του Κώστα Σημίτη από το Πειραματικό Γυμνάσιο του Πανεπιστημίου Αθηνών με 19 και 5/11
Ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού έλεγε πως «στα δικαιώματα του πολίτη πρέπει να ανήκει και το δικαίωμα να γνωρίζει την ιστορία του». Με αυτή τη θεώρηση συμφωνούσε και ο ίδιος και αυτό ακριβώς φαίνεται να είναι ο κανόνας στον οποίο υπακούει σε μεγάλο βαθμό και το συγκεκριμένο αρχείο, τεκμήρια του οποίου παρουσιάζονται σήμερα στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».
Η φοιτητική ταυτότητα του Κώστα Σημίτη το 1954 στη Γερμανία όπου σπούδαζε
Τα περίφημα μπλοκάκια του
Ηταν το 2015 όταν για πρώτη φορά, σε μια γεμάτη (από στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αλλά και υπουργούς επί κυβερνήσεών του) αίθουσα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, έγινε η πρώτη δημόσια παρουσίαση του πλούσιου και πολύπλευρου προσωπικού αρχείου και του ψηφιακού αποθετηρίου του πρώην πρωθυπουργού.
Στο αρχείο περιλαμβάνονται τα πάντα – όπως ο ίδιος είχε δηλώσει –, ακόμα και τα περίφημα μπλοκάκια του, στα οποία κατέγραφε την πολιτική του δράση, τις επαφές του, τις συνομιλίες του με προέδρους κυβερνήσεων και αρχηγούς κρατών, ακόμα και τις οδηγίες που έδινε στα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου.
Επείγουσα εντολή παρακολούθησης του στρατιώτη Κώστα Σημίτη στα χρόνια της δικτατορίας
Εξερευνώντας κανείς το μεγάλο αρχείο με δεκάδες χιλιάδες τεκμήρια παρακολουθεί τις εξελίξεις σε μια Ελλάδα που δεν έχει ακόμα μνημόνια, οικονομική κρίση, capital control. Παρακολουθεί τη χώρα σε τροχιά οικονομικής ανάπτυξης.
24 Απριλίου 1968 δίνεται εντολή απαγόρευσης εξόδου από τη χώρα
Θυμάται τις πρώτες μέρες του ευρώ με τα μπλε κομπιουτεράκια που έκαναν τη μετατροπή από δραχμές, την άνοδο και την κατάρρευση του Χρηματιστηρίου, τα εγκαίνια του Ελευθέριος Βενιζέλος, της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου, του Μετρό… Την προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τη Συμφωνία του Ελσίνκι, αλλά και οριακές στιγμές όπως εκείνη της κρίσης των Ιμίων ή μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις και ιστορικά πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια κατά του νόμου Αρσένη (απ’ όπου θα αναδειχθεί μία νέα γενιά πολιτικών όπως ο Αλέξης Τσίπρας).
Ποίημα του Κώστα Σημίτη με τον τίτλο Δημιουργία στο σχολικό περιοδικό του Πειραματικού Γυμνασίου του Πανεπιστημίου Αθηνών τον Δεκέμβριο του 1953
Είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να παρακολουθήσει τις πολιτικές του τότε με τη γνώση και την απόσταση του σήμερα. Πολιτικές που ακόμα συζητούνται, βλέποντας παράλληλα την Ελλάδα μιας άλλης εποχής, που δεν υποψιαζόταν τι θα ακολουθήσει λίγα χρόνια αργότερα.
Ο Κώστας Σημίτης σε οικογενειακές στιγμές στο σπίτι του με τις κόρες του Φιόνα και Μαριλένα
«Το αρχείο καταρχάς είναι μνήμη»
Το 2018 σε εκδήλωση που είχαν συνδιοργανώσει το Ιδρυμα Κωνσταντίνου Σημίτη, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας και το Μουσείο Μπενάκη με θέμα «Πολιτικό Αρχείο: υστεροφημία ή δεοντολογία;», ο πρώην πρωθυπουργός είχε εκθέσει τις απόψεις του για το θέμα των πολιτικών αρχείων και μεταξύ άλλων είχε αναφέρει τα εξής:
«Το αρχείο καταρχάς είναι μνήμη. Αλλά μνήμη που πληροφορεί και βοηθά το σήμερα, την κατανόηση του περιβάλλοντός μας […] Ενα αρχείο συνεπάγεται έκθεση, καθώς αυτός που παραδίδει το αρχείο γνωρίζει πως παρέχει δυνατότητες τόσο στον έπαινο, όσο και στην επίκριση».
Σε δείπνο στο Καστρί προς τιμήν του γάλλου προέδρου Φρανσουά Μιτεράν (πρώτος από δεξιά) μαζί με τους (από αριστερά): Μαργαρίτα Παπανδρέου, Μίκη Θεοδωράκη, Κάρολο Παπούλια, τη γραμματέα του γάλλου προέδρου, Ανδρέα Παπανδρέου, Σύλβα Ακρίτα
Πίστευε πως μία από τις βασικές λειτουργίες ενός πολιτικού αρχείου, όπως εκείνο που διατηρούσε και ο ίδιος, είναι «να διατηρήσει και να κάνει προσβάσιμα εκείνα τα στοιχεία, που συμπληρώνουν την εικόνα του παρελθόντος, παρέχοντας έτσι δυνατότητες μιας καλύτερης κατανόησης και ερμηνείας των σύγχρονων εξελίξεων».
16 Ιουλίου του 1969 δίνεται εντολή να εντοπιστεί και να συλληφθεί ο Κώστας Σημίτης
Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κυρία Μαριλένα Σημίτη, την κυρία Χριστίνα Πουλίδου και τον κύριο Θωμά Χιώτη για την εμπιστοσύνη και τη συμβολή τους.
Το πλαστό ιταλικό διαβατήριο του Κώστα Σημίτη για να μπορέσει να διαφύγει τη σύλληψη ως Marco Ventura
Χειρόγραφες οδηγίες για την κατασκευή εκρητικού μηχανισμού
Με τον Ανδρέα Παπανδρέου στη Γερμανία στις αρχές του 1970