Το σχέδιο του ΥΠΕΘΟ για αύξηση αποταμιεύσεων και επενδύσεων

Στο… μάτι έχει βάλει η κυβέρνηση τις καταθέσεις που «κάθονται» σε τραπεζικούς λογαριασμούς με χαμηλά επιτόκια δίνοντας παράλληλα κίνητρα για αύξηση της αποταμίευσης. Στόχος, η διάχυση «ζεστού» χρήματος στην οικονομία προς όφελος των καταθετών/αποταμιευτών που θα επωφελούνται από υψηλότερες αποδόσεις, αλλά και των επιχειρήσεων που θα έχουν προοπτική εξωτραπεζικής χρηματοδότησης προκειμένου να αναπτυχθούν.

Σημαντικό μέρος των χρήματων νοικοκυριών και επιχειρήσεων βρίσκονται «εγκλωβισμένα» σε καταθέσεις μίας ημέρας, με επιτόκια 0,03% για τα νοικοκυριά και 0,08% για τις επιχειρήσεις. Οι καταθέσεις αυτές δεν αβγατίζουν ούτε για τους κατόχους τους, αλλά ούτε και για τις τράπεζες, οι οποίες δεν μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για να χρηματοδοτήσουν την οικονομία. Σύμφωνα με στοιχεία του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ) για το 2024, περίπου 92,5 δισ. ευρώ (44% των καταθέσεων) βρίσκονται σε λογαριασμούς με υπόλοιπο άνω των 100.000 ευρώ.

Σε αυτό το πλαίσιο, έγκυρες πληροφορίες αναφέρουν πως το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟ) επεξεργάζεται σχέδιο νόμου με στόχο οι εν λόγω καταθέσεις να γίνουν επενδύσεις. Το σχέδιο εντάσσεται στη λογική δημιουργίας οικονομιών κλίμακας στην ελληνική οικονομία, τροφοδοτώντας την ανάπτυξη μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) στα τέλη της φετινής χρονιάς, και παράλληλα χτίζοντας την κουλτούρα αποταμίευσης στην ελληνική κοινωνία. Ο σχεδιασμός βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο και το σχέδιο νόμου εκτιμάται ότι θα παρουσιαστεί το δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Τα μοντέλα

Τα σενάρια που εξετάζονται αντλούν έμπνευση από αντίστοιχες πολιτικές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη, όπως οι ΗΠΑ, η Γαλλία, το Βέλγιο και τη Γερμανία. Ορισμένες κατευθύνσεις δίνονται άλλωστε και από την προσφάτως δημοσιευμένη Ενδιάμεση Εκθεση της Κλαδικής Ερευνας στις Τραπεζικές Καταθέσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Το θεσμικό πλαίσιο που θα δημιουργηθεί γι’ αυτή την εναλλακτική «αποταμιευτική» αγορά, θα πρέπει να προσφέρει τη μέγιστη προστασία στους αποταμιευτές.

Επίσης, εξετάζεται να θεσπιστούν και φορολογικά κίνητρα (φοροαπαλλαγές ή μειωμένη φορολογία) για το μέρος των καταθέσεων που θα επενδύονται, αφού τέτοια μέτρα θα έχουν επίπτωση και στα οικονομικά του κράτους. Δεν έχει ακόμα καταστεί σαφές ακόμα ποιος θα είναι ο ρόλος των τραπεζών σε αυτή την προσπάθεια, ενώ η κυβέρνηση δεν τις έχει προσεγγίσει μέχρι στιγμής για τη διαμόρφωση του σχεδίου.

Τα εργαλεία που εξετάζονται για τη «μετατροπή» των καταθέσεων σε επενδύσεις είναι τα εξής:

1. Το αμερικανικό μοντέλο συνταξιοδοτικών λογαριασμών. Στις ΗΠΑ υπάρχει ο λεγόμενος Ατομικός Συνταξιοδοτικός Λογαριασμός (Individual Retirement Αccount, IRA) στον οποίο οι αποταμιευτές «χτίζουν» τη σύνταξή τους. Πρόκειται για αποταμιευτικούς λογαριασμούς μακροχρόνιου ορίζοντα  (π.χ. 10-20 ετών) , οι οποίοι υπόκεινται σε χαμηλή ή μηδενική φορολογία ώστε να μπορούν οι πολίτες να υποστηρίξουν το επίπεδο διαβίωσής τους μετά τη συνταξιοδότησή τους. Τα χρήματα που βρίσκονται σε IRA δεν φορολογούνται όσο παραμένουν μέσα στον λογαριασμό, παρά μόνο όταν βγαίνουν από αυτόν.

Τα χρήματα στους IRA είναι στον απόλυτο έλεγχο του καταθέτη, ο οποίος μπορεί να αναθέσει τη διαχείρισή τους σε τρίτους, προκειμένου να επενδυθούν σε επιχειρήσεις: private equity (επενδύσεις σε μικρομεσαίες, μη εισηγμένες εταιρείες), venture capital (επενδύσεις σε καινοτόμες επιχειρήσεις με υψηλό ρίσκο αλλά και δυνατότητα για μεγάλη επιστροφή κεφαλαίου) και άλλες μορφές επενδύσεων. Σημειώνεται ότι οι IRA δεν είναι απαραίτητο να βρίσκονται σε τράπεζες, αλλά μπορούν να διακρατούνται και από εταιρείες αμοιβαίων κεφαλαίων και άλλους επενδυτικούς φορείς.

2. Το γαλλικό μοντέλο κρατικών αποταμιεύσεων. Στη Γαλλία, οι τράπεζες προσφέρουν στους πελάτες τη δυνατότητα να τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε λογαριασμούς που είναι συνδεδεμένοι με τα κρατικά ταμεία (Livret A), με υψηλά επιτόκια 2% – 4%, τα οποία ορίζονται από την κεντρική τράπεζα και το υπουργείο Οικονομικών. Οι εν λόγω λογαριασμοί χρηματοδοτούν τον κρατικό προϋπολογισμό, που στη συνέχεια διοχετεύει τα χρήματα σε δημόσιες επενδύσεις κοινωνικού κυρίως ενδιαφέροντος, όπως είναι η κοινωνική στέγη και οι αστικές υποδομές. Οι καταθέτες έχουν τη δυνατότητα για ελεύθερες αναλήψεις από τους λογαριασμούς αυτούς ανά πάσα στιγμή, χωρίς χρεώσεις.

3. Το βελγικό μοντέλο καταθέσεων δύο ταχυτήτων. Στο Βέλγιο εφαρμόζεται διπλό επιτόκιο στις καταθέσεις των νοικοκυριών. Το χαμηλό επιτόκιο βάσης (αντίστοιχο των καταθέσεων ταμιευτηρίου) εφαρμόζεται στο συνολικό κατατεθειμένο ποσό. Ομως, τα χρήματα που παραμένουν στον λογαριασμό για διάστημα άνω του ενός έτους, τοκίζονται με υψηλότερο, προνομιακό, επιτόκιο, ενθαρρύνοντας την αποταμίευση. Ωστόσο, οι τράπεζες δεν μπορούν να τοποθετήσουν τις εν λόγω καταθέσεις (ακόμα και αυτές που μένουν για καιρό στους λογαριασμούς) σε επενδύσεις υψηλού ρίσκου, όπως είναι το private equity ή το venture capital.

4. Το γερμανικό μοντέλο του κρατικού ταμείου. Πριν μόλις μερικές εβδομάδες, η Γερμανία ίδρυσε το κρατικό Γερμανικό Ταμείο, ένα κρατικό ταμείο που θέλει να προσελκύσει τον μεγάλο όγκο καταθέσεων που βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς για να χρηματοδοτήσει επενδύσεις με σημαντικό ρίσκο σε τομείς που εμφανίζουν δυναμική. Ο φορέας που λειτουργεί το Γερμανικό Ταμείο είναι η κρατική αναπτυξιακή τράπεζα KfW.

Ποιοι διεκδικούν ρόλο

Η τελική πρόταση του ΥΠΕΘΟ πιθανότατα θα συγκεράσει στοιχεία από τα τέσσερα παραπάνω μοντέλα, ανάλογα με τον ρόλο που θέλει να δώσει σε κάθε φορέα. Είναι βέβαιο ότι η κυβέρνηση θέλει να δώσει χώρο στις εναλλακτικές επενδύσεις σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με στόχο να δημιουργήσει ένα οικοσύστημα επιχειρήσεων με ισχυρή δυναμική που θα μπορέσουν σε δεύτερο χρόνο να αναζητήσουν χρηματοδότηση από ξένα κεφάλαια, από την εναλλακτική αγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών ή ακόμα και να οδηγήσουν σε νέες εισαγωγές στην κεφαλαιαγορά.

Η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ), όπως και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΑΤΕ, πρώην ΤΑΝΕΟ) υπάρχουν ήδη ως φορείς, ενώ έχουν επίσης δημιουργηθεί τα EquiFund I και ΙΙ για κρατικές επενδύσεις σε καινοτόμες επιχειρήσεις.

Επιπλέον, δυναμική έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια οι Ανώνυμες Εταιρείες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ), δηλαδή οι εταιρείες αμοιβαίων κεφαλαίων (Α/Κ), που σήμερα διατηρούν ενεργητικό που σήμερα ξεπερνά τα 29,5 δισ. ευρώ. Στις αρχές του 2020, το ενεργητικό των ΑΕΔΑΚ υπολογιζόταν στα 7,9 δισ. ευρώ. Οι ΑΕΔΑΚ, που στην πλειοψηφία τους ανήκουν σε τραπεζικούς ομίλους, επενδύουν σε εταιρικά και κρατικά ομόλογα, δημιουργώντας επενδυτικά «καλάθια» υψηλής απόδοσης, τα οποία προσφέρουν στους πελάτες τους.

Εξάλλου, υπάρχει ένα μικρό οικοσύστημα εταιρειών private equity και venture capital που εστιάζουν σε επενδύσεις σε μη εισηγμένες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις με ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική. Τέλος, ρόλο ενδέχεται να παίξουν και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, με την ενίσχυση του τρίτου, ιδιωτικού πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος.