Καμία νέα παγκόσμια τάξη, μόνο χάος
Από όλους τους «χρυσούς κανόνες» για τη ζωή υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, ο πρώτος είναι πάντα ο εξής: μην τον πιστεύεις. Τίποτα απ’ όσα λέει δεν μπορεί να εκληφθεί ως έχει. Ολα πρέπει να περνούν από ανιχνευτή ψεύδους. Εξετάστε προσεκτικά τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του και θα βρείτε μόνο ύπουλες τακτικές.
Οταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ απάγει τον αρχηγό ενός ξένου κράτους και τον κατηγορεί ότι είναι «βαρόνος» της κοκαΐνης, θυμηθείτε πως, μόλις τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ ισχυριζόταν ότι η βασική του προτεραιότητα ήταν στην πραγματικότητα η φαιντανύλη. Οταν ισχυρίζεται ότι η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο ήταν αυστηρά ζήτημα επιβολής του νόμου, αθροίστε τα 150 και πλέον αεροσκάφη, τις βόμβες και τις ειδικές δυνάμεις, και δείτε εάν δεν μπορείτε να εντοπίσετε μια μονομερή πράξη πολέμου. Σκεφτείτε τις συνοπτικές εκτελέσεις από αμερικανικά αεροσκάφη τουλάχιστον 115 ανθρώπων που θεωρήθηκαν ύποπτοι – χωρίς να κατηγορηθούν ή να δικαστούν – για διακίνηση ναρκωτικών από τον Σεπτέμβριο.
Οποιαδήποτε άλλη χώρα έκανε κάτι τέτοιο δεν θα ετύγχανε επιεικών άρθρων γνώμης για τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» της. Δικαίως θα καταδικαζόταν ως κράτος-παρίας και θα δεσμεύονταν τα περιουσιακά στοιχεία των ολιγαρχών της στο εξωτερικό. Η απουσία μιας τέτοιας αντίδρασης είναι το πραγματικό «σύνδρομο διαταραχής Τραμπ».
Κι όμως, μέσα στον καταιγισμό «σχεδιασμών Τραμπ» αυτής της εβδομάδας, αναλυτές εξακολουθούν να ισχυρίζονται ότι βλέπουν στις ενέργειές του ενδείξεις κάποιας μεγάλης στρατηγικής. Στη συνέχεια, μας διαβεβαιώνουν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα προσαρτήσει τη Γροιλανδία. Ωστόσο αυτή δεν είναι μια κυβέρνηση που θέλει να αποικίσει. Απαιτεί συμμόρφωση. Τα νέα αφεντικά στη Βενεζουέλα είναι τα ίδια παλιά αφεντικά, μόνο που τώρα κάνει κουμάντο το Νο 2. Αυτό δεν είναι «ιμπεριαλισμός», ούτε ένα νέο αμερικανικό προτεκτοράτο ή κάποιο νότιο πριγκιπάτο για τον [προεδρικό] γαμπρό Τζάρεντ, αλλά κάτι πολύ φθηνότερο και λιγότερο επαχθές για το Οβάλ Γραφείο: διακυβέρνηση με τηλεχειρισμό.
Οταν ο πρόεδρος αυτοσχεδιάζει για ένα «Δόγμα Ντονρόε», οι «σοφοί» συμφωνούν πως πρόκειται για μια μοιρασιά σφαιρών επιρροής τύπου Γιάλτας. Από εδώ και στο εξής, μας λένε, η Pax Americana θα περιοριστεί στο Δυτικό Ημισφαίριο – παρότι μόλις τον περασμένο μήνα οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τη Νιγηρία και διακήρυξαν ότι είναι «οπλισμένες και έτοιμες» να ανατρέψουν τον αγιατολάχ του Ιράν. Ο Τραμπ κάνει συμφωνίες, όχι δόγματα.
Η έλλειψη τάξης είναι προφανής. Η επιδρομή στο Καράκας παραβίασε το διεθνές δίκαιο και το αμερικανικό σύνταγμα, καθώς έγινε χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Ο Τραμπ πρώτα ενημέρωσε μερικούς επιχειρηματίες, προτού μιλήσει σε συμμάχους του στο Καπιτώλιο. Και οι εξαγγελίες του για έφοδο στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι απλή φαντασίωση. Οι τιμές του αργού πετρελαίου κυμαίνονται κοντά σε χαμηλό πενταετίας, στερώντας από τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες το οικονομικό κίνητρο για γεωτρήσεις στην απέραντη και απομακρυσμένη Ζώνη του Ορινόκο. Το ποσό των επενδύσεων που απαιτείται για την εκμετάλλευση εκτιμάται ότι υπερβαίνει το σύνολο όσων δαπάνησαν πέρυσι όλες μαζί οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες των ΗΠΑ.
Αυτό δεν είναι ούτε νέα παγκόσμια τάξη ούτε νέος ιμπεριαλισμός. Πρόκειται για παρωχημένους όρους από παλιά εγχειρίδια, που δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε το πώς έχει αλλάξει ο αμερικανικός καπιταλισμός ούτε με ποιους ακριβώς συνεργάζεται ο Τραμπ – ένα δίκτυο κουρσάρων και ολιγαρχών, δισεκατομμυριούχων της τεχνητής νοημοσύνης, crypto bros και σκιωδών τραπεζιτών. Δεν είναι καθεστώς, αλλά μια χαοτική αρπαγή πόρων και συμβολαίων. Από πολλές απόψεις, είναι μια πιο ανησυχητική και ασταθής κατάσταση, που μπορεί όμως να αντιμετωπιστεί πιο αποφασιστικά – αν οι ευρωπαίοι ηγέτες έχουν όντως τη βούληση να το επιχειρήσουν.