Μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών: Ποια τα δύο σενάρια που βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ερευνών

Πέντε ολόκληρες ημέρες μετά το πρωτοφανές μπλακάουτ στις συχνότητες του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ), που το πρωί της περασμένης Κυριακής προκάλεσε οκτάωρο χάος στις αερομεταφορές της χώρας, δεν έχει ακόμα αιτιολογηθεί επισήμως τι οδήγησε σε αυτό το σοβαρό συμβάν.

Την «εξήγηση», όπως όλα δείχνουν, θα κληθούν να δώσουν με τις έρευνες και τα πορίσματά τους οι εμπειρογνώμονες των επιτροπών που ανέλαβαν και διερευνούν ήδη το πρωτοφανές περιστατικό και ειδικότερα η Επιτροπή υπό τον διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ) Χρήστο Τσίτουρα, στην οποία συμμετέχουν: ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) Μιχάλης Μπλέτσας, ο μηχανικός Επικοινωνιών του ΓΕΕΘΑ συνταγματάρχης Δημήτρης Ζαμπακόλας, ο υποδιευθυντής Εποπτείας Φάσματος της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) Νίκος Ηγουμενίδης και εκπρόσωπος του EUROCONTROL.

Τα μέλη της συγκεκριμένης Επιτροπής συνεδριάζουν καθημερινά, ενώ πιθανότατα, σύντομα θα ενισχυθούν και με εξειδικευμένο στέλεχος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA).

Τι εξετάζεται

Στο επίκεντρο των ερευνών των εμπειρογνωμόνων των επιτροπών φέρεται να βρίσκονται δύο σενάρια: Η πλήρης «κατάρρευση» των ραδιοτηλεφωνικών επικοινωνιών του ΚΕΠΑΘΜ και η εκδήλωση βλάβης στον ψηφιακό τηλεχειρισμό του πομπού του Υμηττού, ο οποίος υποστηρίζεται από τα ραντάρ των Γερανείων.

Ειδικότερα, εξετάζεται το «στολάρισμα» του συστήματος VAR (Voice communication system – Ancillaries – Remote control system), δηλαδή, του κύριου συστήματος ραδιοεπικοινωνιών του ΚΕΠΑΘΜ, που σύμφωνα με τους εργαζόμενους σε αυτό «κατέρρευσε» μαζί με όλες τις συχνότητές του (κύριες και εφεδρικές).

Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες οι αναφορές των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας που βρίσκονταν στο ΚΕΠΑΘΜ το πρωί της Κυριακής συνέκλιναν στο ότι «δεν λειτουργούσε οτιδήποτε είχε σχέση με επικοινωνίες». Λειτουργούσαν μόνο οι οθόνες των ραντάρ και με πολύ περιορισμένη εμβέλεια οι ασύρματοι last resort. Δηλαδή, οι ελεγκτές έβλεπαν στις οθόνες τους τα αεροσκάφη, αλλά δεν μπορούσαν να συνομιλήσουν με τους κυβερνήτες τους.

Tο σύστημα VAR

Tο σύστημα VAR της εταιρείας Thomson, που είναι παμπάλαιο (χρονολογείται από το 1991, με κάποιες ενδιάμεσες αναβαθμίσεις), περιλαμβάνει όλες τις κύριες και εφεδρικές ραδιοτηλεφωνικές επικοινωνίες, το σύστημα κινδύνου και απεικόνισης των αεροναυτικών πληροφοριών (Information Display System – IDS), αλλά και το RCS (Remote Control System), δηλαδή το σύστημα ελέγχου εξ αποστάσεως (με τηλεχειρισμό) της καλής λειτουργίας των σταθμών που βρίσκονται σε διάφορα βουνά, όπως π.χ. στον Υμηττό, τα Γεράνεια κ.λπ.

Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, εξαιτίας του σοβαρού προβλήματος που παρουσιάστηκε στο VAR, φαίνεται ότι ενεργοποιήθηκε μέσω ψηφιακού τηλεχειρισμού και ο πομπός του Υμηττού. Ο συγκεκριμένος πομπός, λόγω βλάβης στον τηλεχειρισμό του, άρχισε να εκπέμπει ισχυρούς βόμβους. Εκτιμάται ότι η διέγερσή του έγινε αυτόματα, δηλαδή, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.

Σε κάθε περίπτωση, οι εκτιμήσεις αυτές, μένει να επιβεβαιωθούν από τις έρευνες επί του πεδίου. Στο πλαίσιο αυτό, οι εμπειρογνώμονες θα διερευνήσουν την καλή λειτουργία του συστήματος τηλεχειρισμού του VAR/VCS, όπως και το ενδεχόμενο να υπήρξε συνεχής διέγερση του πομπού του Υμηττού την περασμένη Κυριακή, όπως ανέφεραν εργαζόμενοι που έκαναν επιτόπια αυτοψία.

Νέο σύστημα

Σημειώνεται ότι το νέο σύστημα VCS/RCS για το ΚΕΠΑΘΜ, με ανάδοχο την εταιρεία SPACE HELLAS και κόστος σύμβασης 4,7 εκατ. ευρώ, βρίσκεται ήδη στις αποθήκες της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ)! Ωστόσο, δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί στο ΚΕΠΑΘΜ λόγω των γνωστών γραφειοκρατικών διαδικασιών του ελληνικού Δημοσίου. Συγκεκριμένα, αναμένεται εδώ και καιρό η έκδοση σχετικής απόφασης από το Ελεγκτικό Συνέδριο για τροποποίηση της σύμβασης με τον ανάδοχο. Η απόφαση αυτή, σύμφωνα με την ΥΠΑ, πρόκειται τελικά να ληφθεί την επόμενη εβδομάδα και συγκεκριμένα στις 13-1-2026!

Επίσης, σε εξέλιξη βρίσκεται η προμήθεια συνολικά 495 νέων πομποδεκτών VHF VoIP από την ROHDE & SCHWARZ HELLAS AE, με κόστος 4,2 εκατ. ευρώ. Το έργο συμβασιοποιήθηκε στις 20-10-2025, και εντός των δύο πρώτων μηνών του 2026 αναμένεται η παράδοση των πρώτων συστημάτων, που  θα εγκατασταθούν από ηλεκτρονικούς μηχανικούς της ΥΠΑ.