Η δεινή θέση της ΕΕ
Η (παράνομη) στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του δικτάτορα Μαδούρο έχουν φέρει την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) σε δεινή θέση σε τρία αλληλοσυνδεόμενα επίπεδα: αρχών/αξιών, αφηγήματος για την Ουκρανία, προστασίας της Γροιλανδίας. Η ΕΕ, ως «ένωση αρχών», ενσαρκώνει την ιδέα του σεβασμού του δικαίου και του διεθνούς δικαίου. Η Συνθήκη ρητά την δεσμεύει στον «σεβασμό του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου», στην άσκηση της κοινής εξωτερικής πολιτικής (άρθ. 21 ΣΕΕ, καθεστώτος αιρεσιμοτήτων, κ.λπ.). Στη βάση αυτή, η ΕΕ σε κάθε δυνατή ευκαιρία εμμένει στην ανάγκη τήρησης των αρχών αυτών και καταδίκης της παραβίασής τους. Η ΕΕ στηρίζει τον διεθνή της ρόλο – μικρό ή μεγάλο – στην ήπια δύναμή της που απορρέει από τον σεβασμό αξιών, δικαίου και διεθνούς δικαίου.
Ωστόσο ρεαλισμός και πολιτικές σκοπιμότητες οδηγούν συχνά-πυκνά σε εκπτώσεις σε ό,τι αφορά την επιβεβλημένη καταδίκη παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου. Η περίπτωση του Ισραήλ σε σχέση με τη Γάζα είναι η πλέον πρόσφατη. Η καταδίκη των έκνομων ενεργειών του – όπου εκδηλώθηκε – υπήρξε τόσο ήπια που επέτρεψε την κατηγορία για «πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών» και υποκρισίας από πλευράς ΕΕ. Στην περίπτωση της στρατιωτικής επέμβασης στη Βενεζουέλα, Ενωση και χώρες-μέλη της απέφυγαν (αν και με διαφοροποιήσεις – Γαλία, Ισπανία) τη ρητή έστω ήπια καταδίκη των ΗΠΑ.
Σε κοινή δήλωση των 26 χωρών-μελών (όλες εκτός Ουγγαρίας) απλώς «υπενθυμίζεται ότι οι αρχές του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ θα πρέπει να τηρούνται σε όλες τις περιπτώσεις». Το γεγονός ότι καταπατήθηκε απροκάλυπτα η κυριαρχία μιας ανεξάρτητης χώρας (έστω και κάτω από ένα στυγνό ανελεύθερο καθεστώς) με ευθεία παραβίαση του Χάρτη ΟΗΕ δεν παρήγαγε την επιβεβλημένη ισχυρή καταδίκη. Είναι προφανές ότι ο πολιτικός ρεαλισμός επέβαλε αυτή την τόσο ρηχή αν και θλιβερή αντίδραση (ακόμη και από την Ελλάδα διαπρύσιο κήρυκα του διεθνούς δικαίου). Πρόκειται για αντίδραση όμως που κλονίζει την ηθική υπεροχή της ΕΕ και υποσκάπτει την αξιοπιστία του νομιμοποιητικού αφηγήματος/επιχειρηματολογίας της για την Ουκρανία – σεβασμός διεθνούς δικαίου, απαραβίαστου συνόρων, προστασία κυριαρχίας, κ.λπ. Αντίθετα, ενισχύει την επεμβατική λογική/αφήγημα του προέδρου Πούτιν. Παρά ταύτα, καθώς η τύχη της Ουκρανίας εξαρτάται (ακόμη) από τις ΗΠΑ, η Ενωση ελπίζει ότι με την επίδειξη ρεαλισμού μπορεί τελικά να διασώσει την κυριαρχία της.
Στο θέμα της Γροιλανδίας η προοπτική διαγράφεται εντελώς δυστοπική. Είναι οι ΗΠΑ (μέλος του ΝΑΤΟ και όχι η Ρωσία) που απειλούν να καταλάβουν στρατιωτικά κυρίαρχο έδαφος της Ενωσης, ΝΑΤΟ. Το δηλώνουν και το απεικονίζουν σε χάρτες. Ετσι το σενάριο αμερικανοί πεζοναύτες να καταλαμβάνουν ένα βράδυ την αχανή νήσο δεν είναι πλέον – μετά τη Βενεζουέλα – εντελώς εξωπραγματικό. Το ερώτημα είναι: τι μπορεί να κάνει η Ενωση στο ενδεχόμενο αυτό; Οχι και πάρα πολλά πέραν της ρητής καταδίκης μαζί με το τέλος ΝΑΤΟ και Διατλαντικής σχέσης ίσως. Τέλος που ούτως ή άλλως διαγράφεται στον ορίζοντα από τον επιχειρούμενο διαμοιρασμό του κόσμου σε σφαίρες επιρροής (από τον πρόεδρο Τραμπ και όχι μόνο)…