Συλλογικό μέτωπο της Ευρώπης απέναντι στις δηλώσεις Τραμπ για την Γροιλανδία
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά ευαίσθητη γεωπολιτική φάση, καθώς οι επαναλαμβανόμενες δηλώσεις του Τραμπ περί ενδεχόμενης απόκτησης της Γροιλανδίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σημάνει συναγερμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ένα άτυπο αλλά ισχυρό μπλοκ χωρών, με αιχμή τη Γαλλία και τη Γερμανία, εργάζεται πλέον συστηματικά πάνω σε ένα σχέδιο «συλλογικής απάντησης» στις αμερικανικές πιέσεις, τις οποίες πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν ανοιχτά ως μορφή γεωπολιτικής εκφοβιστικής ρητορικής.
Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν Νοέλ Μπαρό δήλωσε δημόσια ότι το Παρίσι έχει ξεκινήσει προετοιμασίες για να «αντιδράσει με πειστικό τρόπο», υπογραμμίζοντας ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν σκοπεύει να κινηθεί μόνη της. «Όποια κι αν είναι η μορφή ή η προέλευση της απειλής, εργαζόμαστε για να απαντήσουμε συλλογικά», τόνισε, δίνοντας το στίγμα μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής που βασίζεται στον συντονισμό και όχι σε αποσπασματικές αντιδράσεις.
Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν σε συνέχεια μιας σπάνιας επίδειξης ευρωπαϊκής ενότητας. Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία και Πολωνία εξέδωσαν κοινή δήλωση στήριξης προς τη Δανία και τη Γροιλανδία, την οποία ακολούθησαν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και ο Καναδάς. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Γροιλανδία αποτελεί ευρωπαϊκό έδαφος, με καθεστώς αυτονομίας εντός του Βασιλείου της Δανίας, και το μέλλον της δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μονομερών αξιώσεων.
Από το Βερολίνο, κυβερνητική πηγή επιβεβαίωσε ότι η Γερμανία συνεργάζεται στενά με τους εταίρους της και με τη Δανία για τα επόμενα βήματα, αναγνωρίζοντας ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας υπερβαίνει τις διμερείς σχέσεις και αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η περιοχή της Αρκτικής, άλλωστε, έχει αναδειχθεί σε νέο πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού, με τη Ρωσία, την Κίνα και τις ΗΠΑ να αυξάνουν την παρουσία και το ενδιαφέρον τους.
Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις του Μπαρό ότι «θα ήταν απολύτως παράλογο ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ να στραφεί εναντίον ενός άλλου», η στάση της Ουάσιγκτον παραμένει αντιφατική. Ο Γάλλος υπουργός αποκάλυψε ότι είχε επικοινωνία με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος τον διαβεβαίωσε ότι δεν θα επαναληφθεί στη Γροιλανδία ένα σενάριο αντίστοιχο με την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα. Ωστόσο, μόλις μία ημέρα νωρίτερα, ο Λευκός Οίκος άφηνε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χρήσης βίας για την απόκτηση του αρκτικού νησιού, επαναφέροντας έναν λόγο που η Ευρώπη θεωρούσε ξεπερασμένο.
Η απάντηση του Παρισιού ήταν κατηγορηματική. «Η Γροιλανδία δεν πωλείται. Ανήκει στους Γροιλανδούς και το μέλλον της θα καθοριστεί από συμφωνία μεταξύ των αρχών της Γροιλανδίας και της Δανίας», δήλωσε ο Μπαρό, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ευρωπαϊκό έδαφος και θα παραμείνει τέτοιο. Το ίδιο πνεύμα διαπερνά και τη συλλογική ευρωπαϊκή στάση, που συνδέει το ζήτημα με τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Στην κοινή δήλωση στήριξης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υπενθυμίζουν ότι η Αρκτική αποτελεί προτεραιότητα για το NATO και ότι η ασφάλεια της περιοχής πρέπει να διασφαλίζεται συλλογικά, με σεβασμό στη Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών, την κυριαρχία των κρατών και το απαραβίαστο των συνόρων. Η Δανία, μαζί με τη Γροιλανδία, είναι πλήρες μέλος της Συμμαχίας, γεγονός που καθιστά κάθε απειλή χρήσης βίας ακόμη πιο προβληματική σε θεσμικό επίπεδο.
Η ένταση, πάντως, αυξάνεται. Ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Lars Løkke Rasmussen και η υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας Vivian Motzfeldt ζήτησαν επείγουσα συνάντηση με τον Μάρκο Ρούμπιο, επιδιώκοντας να κατεβάσουν τους τόνους. «Οι κραυγές πρέπει να αντικατασταθούν από έναν πιο λογικό διάλογο», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Rasmussen, σε μια φράση που αποτυπώνει την ανησυχία αλλά και την πρόθεση της Κοπεγχάγης να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση.
Πίσω από τη ρητορική, η Γροιλανδία συμβολίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο: τον έλεγχο θαλάσσιων οδών, σπάνιων ορυκτών και στρατηγικών βάσεων σε έναν Αρκτικό κύκλο που αλλάζει ραγδαία λόγω της κλιματικής κρίσης. Για την Ευρώπη, το ζήτημα δεν είναι μόνο γεωγραφικό, αλλά βαθιά πολιτικό. Είναι ένα τεστ συνοχής, αξιοπιστίας και ικανότητας να υπερασπιστεί την εδαφική της ακεραιότητα απέναντι ακόμη και στον ισχυρότερο σύμμαχό της.
Καθώς οι διπλωματικές ζυμώσεις εντείνονται, ένα πράγμα γίνεται σαφές: η Γροιλανδία έχει μετατραπεί σε σύμβολο της νέας εποχής διεθνών σχέσεων, όπου οι παλιές βεβαιότητες δοκιμάζονται και η ευρωπαϊκή ενότητα καλείται να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς διακήρυξη αρχών, αλλά εργαλείο πραγματικής ισχύος.