Маркетплейс орқали экспорт қилувчиларга божхона декларацияси шарт
Ўзбекистонда маркетплейслар орқали ташқи бозорга маҳсулот чиқараётган тадбиркорлар учун янги қоидалар киритилиши мумкин. Гап шундаки, солиқ имтиёзларидан фойдаланишни истаган экспортчилар энди юк божхона декларациясини тақдим этиши талаб этилади. Ушбу ташаббус Олий Мажлис Қонунчилик палатасида маъқуллангани қайд этилди.
Янги тартибнинг асосий мақсади оддий: электрон савдода ҳамма нарса “қоғозсиз” кетавераётган бир пайтда экспорт ҳажмларини аниқ ҳисобга олиш, расмий айланмани кўрсатиш ва имтиёзлардан фақат ҳақиқий экспорт қилганлар фойдаланишини таъминлаш. Яъни ким ҳақиқатан товар чиқаряпти — шунга шароит, ким “схема” қилиб кетмоқчи — унга йўл йўқ.
Декларация нима беради? Энг муҳим жиҳати — экспортчиларга қўшимча қиймат солиғини (ҚҚС) нол ставкада қўллаш имконини очиб беради. Амалда бу экспортчи учун катта енгиллик: ҳужжатлар тўғри ва расмий бўлса, солиқ масаласида ҳам “йўл харитаси” аниқ бўлади.
Қонун лойиҳасида яна бир муҳим жиҳат бор: электрон тижорат бозорида кўп ишлатиладиган, аммо ҳамма бир хил тушунмайдиган тушунчаларга аниқ таъриф киритилмоқда. Хусусан:
-
“маркетплейс операторлари” ва “буюртмалар агрегаторлари”
-
“рақамли стриминг сервислар”
-
“электрон савдо иштирокчилари”
-
“трансчегаравий электрон тижорат”
Бу таърифлар “ким нимага жавоб беради?” деган саволларга ҳуқуқий нуқта қўяди. Чунки онлайн савдода кўпинча битта занжирда бир неча иштирокчи бўлади: сотувчи, платформа, тўлов тизими, логистика, агрегатор… Қоида аниқ бўлмаса, баҳс ҳам, тушунмовчилик ҳам кўпаяди.
Депутатлар эса бу нормалар онлайн савдо бозорида очиқликни кучайтиришини, маркетплейслар ривожини тезлатишини ва иқтисодиётдаги яширин айланмани камайтиришга хизмат қилишини таъкидламоқда. Таржимаси содда: “ҳамма нарса ойдин бўлса — иш ҳам юради”.
Албатта, тадбиркорлар учун қўшимча ҳужжат дегани — қўшимча вақт ва тартиб. Лекин иккинчи томондан қарасак, расмийлаштириш тизими тўғри йўлга қўйилса, экспортчи ҳам ютиниши мумкин: ҚҚС бўйича имтиёзни қонуний асосда олади, савдоси шаффоф бўлади, кейинчалик банк, инвестор ёки халқаро ҳамкор олдида ҳам ишончли кўринади.
Хулоса: маркетплейс орқали экспорт энди “фақат сотдим-у юбордим” эмас, тўлиқ расмийлашган, ҳисоб-китоби аниқ йўналишга айланяпти. Бу тартиблар тўғри ишласа, онлайн экспортда ҳам ишонч ортади, рақобат ҳалоллашади, энг муҳими — тадбиркор учун ташқи бозор эшиклари янада кенгроқ очилиши мумкин.