Дания бош вазири: АҚШ Гренландияни олса, НАТО парчаланиши мумкин

Дания бош вазири Метте Фредериксен АҚШ Гренландия устидан назорат ўрнатишга уринса, бу НАТО ичида катта силкиниш келтириб чиқариши, ҳатто альянснинг мавжудлигига ҳам соя солиши мумкинлигини айтди. Унинг таъкидлашича, бу мавзуда ҳазиллашиб ўтириш эмас — “Гренландия керак” деган сигналлар жиддий қабул қилиниши шарт.

Фредериксен бу фикрларни АҚШ президенти Доналд Трампнинг Арктикадаги стратегик, ресурсларга бой оролни Вашингтон назоратига ўтказиш кераклиги ҳақидаги баёнотлари фонида билдирди. Дания ва Гренландияда айнан шу чиқишлар хавотирни кучайтиргани айтилмоқда.

Бош вазир позициясида энг қаттиқ нуқта — хавфсизлик масаласи. У Даниянинг ТВ2 телеканалига берган изоҳида, агар АҚШ НАТОга аъзо бошқа давлатга нисбатан ҳарбий йўл тутса, “шунда ҳамма нарса тўхтайди”, дея огоҳлантирган: бу, табиийки, НАТОнинг ўзи ва Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан бери шаклланган умумий хавфсизлик тизимига бевосита зарба бўлади.

Манзарани янада ўткир қилган жиҳат — Венесуэладаги сўнгги ҳарбий амалиётдан кейин Дания ва Гренландияда “эртага навбат кимга?” деган хавотир кучайгани ҳақидаги қайдлар. Гренландия — Дания қироллиги таркибидаги ярим автоном ҳудуд, бир вақтнинг ўзида НАТО масъулият зонасида ҳам қолади. Шу сабаб, ҳар қандай кескин ҳаракат бутун альянснинг ичини қимирлатиши мумкин.

Трамп эса Гренландияни миллий хавфсизлик нуқтаи назаридан “жуда зарур” деб кўрсатиб, Арктикада Россия ва Хитой фаоллиги ҳақида гапирган. ОАВда келтирилишича, у ҳатто Даниянинг Гренландиядаги хавфсизлик чораларини масхара қилиб, “яна битта ит чанаси” каби киноя қилгани ҳам муҳокамага сабаб бўлган.

Хулоса шу: Гренландия атрофидаги гаплар оддий сиёсий шов-шув эмас — бу НАТОнинг келажаги, Европа хавфсизлиги ва суверенитет мавзусини яна олдинги қаторга олиб чиқяпти. Энди асосий савол: тарафлар бу муаммони музокара ва ҳамкорлик билан “совутадими” ёки геосиёсий ҳарорат яна кўтариладими?