Βιβλίο: Το απόλυτο εγχειρίδιο ρωμαϊκής ιστορίας

Το συλλογικό έργο Ρωμαϊκή ιστορία των Μαρσέλ λε Γκλε, Γιαν λε Μποέκ, Ζαν-Λουί Βουαζάν έχει εδραιωθεί ως ένα από τα κλασικά, ενιαία συνθετικά έργα για τη ρωμαϊκή ιστορία, τόσο στη γαλλική όσο και στη διεθνή βιβλιογραφία. Πρόκειται για ένα νηφάλιο, πυκνό και παιδαγωγικά προσανατολισμένο έργο, σχεδιασμένο πρωτίστως για φοιτητές ανώτατης εκπαίδευσης. Αυτό υπογραμμίζουν ήδη οι πρώτες γαλλικές κριτικές: το βιβλίο περιγράφεται ως εγχειρίδιο που «μπαίνει ιδανικά στο πνεύμα της συλλογής» Premier Cycle, προσφέροντας τις βασικές γνώσεις που είναι απαραίτητες για οποιαδήποτε πανεπιστημιακού επιπέδου έρευνα στη ρωμαϊκή ιστορία.

Η δομή του έργου είναι ένα από τα πιο ισχυρά του σημεία. Τρεις ειδικοί μοιράζονται το βάρος: ο Λε Γκλε αναλαμβάνει την πρώτη ενότητα, «Από τις απαρχές έως την αυτοκρατορία»· ο Βουαζάν τη δεύτερη, «Η κοσμοκράτειρα Ρώμη», και ο Λε Μποέκ την τρίτη, «Ενας διαφορετικός ρωμαϊκός κόσμος», σχετικά με την κρίση και τη μεταμόρφωση της αυτοκρατορίας. Η διαίρεση αυτή επιτρέπει όχι μόνο χρονολογική σαφήνεια, αλλά και μια λεπτή διαφοροποίηση στη ματιά: πολιτική και θεσμική έμφαση στην πρώιμη περίοδο, πιο «οικουμενική» οπτική για την αυτοκρατορική Ρώμη και ειδικό βάρος στους θεσμικούς, οικονομικούς και θρησκευτικά μετασχηματισμούς της ύστερης αρχαιότητας.

Οι συγγραφείς επέλεξαν συνειδητά να δώσουν έμφαση στα γεγονότα χωρίς να θελήσουν να προβάλουν τα προσωπικά τους ερμηνευτικά σχήματα. Είναι μια επιλογή που επιτρέπει, από τη μια, στον αναγνώστη μια καθαρή, αξιόπιστη αφήγηση, μια «πρώτη εισαγωγή» στη διαδρομή μιας μικρής πόλης που έγινε πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας αιώνων· από την άλλη, περιορίζει τον θεωρητικό διάλογο με τις μεγάλες ιστοριογραφικές διαμάχες γύρω από τον ρωμαϊκό ιμπεριαλισμό, την κρίση της δημοκρατίας, τη φύση της ύστερης αρχαιότητας. Για έναν αναγνώστη που ζητεί πριν απ’ όλα στέρεη αφήγηση, αυτό είναι πλεονέκτημα· για έναν που αναζητεί έντονη θεωρητική τριβή, μπορεί να λειτουργήσει ως περιορισμός.

Η διεθνής διάδοση του έργου μέσα από τις μεταφράσεις του ενίσχυσε τη θέση του βιβλίου ως βασικού πανεπιστημιακού εγχειριδίου, το οποίο μάλιστα καταφέρνει να επικαιροποιείται διατηρώντας τον βασικό κορμό του, κάτι που επιτυγχάνει και η ελληνική έκδοση χάρη στον χαλκέντερο Σωτήρη Μετεβελή, που παραδίδει στα ελληνικά εκτός από τη μετάφραση με τον Χρ. Γεμελιάρη και τις διάφορες φάσεις επικαιροποίησης του βιβλίου. Η «πραγματολογική» προσέγγιση, η σαφής διάταξη της ύλης – δημοκρατία, εποχή του Αυγούστου, αυτοκρατορία έως τους Οστρογότθους – και η αφηγηματική ροή κάνουν το βιβλίο εύκολα προσπελάσιμο και αποτελεσματικό και στην ανάγνωση και στη διδασκαλία. αλλά προσφέρει και σημαντικά σημεία εισόδου σε σύγχρονες συζητήσεις, όπως η έννοια της «ρωμαιοποίησης» και ο διάλογός της με σύγχρονες ανησυχίες για την παγκοσμιοποίηση και την πολιτισμική κυριαρχία.

Η Ρωμαϊκή Ιστορία είναι ένα «πολύ ολοκληρωμένο έργο, που σαρώνει όλες τις εποχές της ρωμαϊκής ιστορίας, από τη μοναρχία και τη δημοκρατία έως το ύστερο αυτοκρατορικό στάδιο. Η συνεχής επανέκδοση του βιβλίου από τις PUF τοποθετεί το έργο πλάι σε μείζονα έργα όπως το «SPQR» της Μέρι Μπίαρντ και σε άλλες σύγχρονες συνθέσεις.

Το έργο διακρίνεται κυρίως για τρία στοιχεία: την εντυπωσιακή χρονολογική και θεματική κάλυψη σε έναν τόμο, τη σαφή παιδαγωγική στόχευση και την ισορροπία ανάμεσα στην πολιτικο-θεσμική αφήγηση και στις πολιτισμικές/κοινωνικές πτυχές, που ενισχύεται στις νεότερες εκδόσεις με διάφορες ενότητες. Ταυτόχρονα, η συνειδητή αποφυγή προβολής έντονων προσωπικών θέσεων και η έμφαση στο «γεγονός» προσδίδουν εγκυρότητα και διαφάνεια. Η Ρωμαϊκή ιστορία των Λε Γκλε, Βουαζάν και Λε Μποέκ είναι ένα στιβαρό, κλασικού τύπου εγχειρίδιο για το σύνολο της ρωμαϊκής ιστορίας και η φροντισμένη έκδοση του στα ελληνικά έρχεται να προσδώσει βαρύτητα στο πεδίο που εξετάζει.

Marcel Le Glay,

Jean-Louis Voisin,

Yann Le Bohec

Ρωμαϊκή Ιστορία

Επιστημονική επιμέλεια – ενημέρωση – συμπλήρωση: Σωτήρης Μετεβελής

Μτφ. Σωτήρης Μετεβελής – Χρήστος Γεμελιάρης

Εκδ. Εστία 2025, σελ. 684

Τιμή 42 ευρώ