Ερνέστο Τσε Γκεβάρα: «Ω, πώς ουρλιάζουνε τη νύχτα τα τσακάλια!»
Μνήμες εφηβείας: 1974, στο Saloon, στον Βόλο, τρεις συμμαθητές (Τετάρτη Γυμνασίου) τραγουδάμε εν χορώ, «Μια φωτογραφία σου / ήρθε και σ’ εμένα / μια φωτογραφία σου / απ’ τα ξένα // Απ’ αυτές που κρατάνε οι φοιτητές / απ’ αυτές που ξεσκίζει ο χαφιές / Απ’ αυτές που κρεμάνε οι φοιτητές στην καρδιά τους // Τσε Γκουεβάρα / Τσε Γκουεβάρα / Πόσα τριαντάφυλλα τά ‘καψε το χιόνι / αχ αυτή η άνοιξη με ματώνει». Στίχοι και μουσική του αείμνηστου Μάνου Λοΐζου. Υπαινικτικός και υποβλητικός, ψάλλει τον αρχάγγελο της επανάστασης, τον Τσε, ο Διονύσης Σαββόπουλος, παρουσιάζοντάς τον ως Γεώργιο Καραϊσκάκη: «Η οθόνη βουλιάζει / Σαλεύει το πλήθος / Εικόνες ξεχύνονται μεμιάς / Πού πας, παλικάρι / Ωραίο σαν μύθος / Κι ολόισια στον θάνατο κολυμπάς // Και όλες οι αντένες μιας γης χτυπημένης / μεγάφωνα κι ασύρματοι από παντού / γλυκά σε νανουρίζουν κι εσύ ανεβαίνεις / ψηλά στους βασιλιάδες τ’ ουρανού». Και στο μαθητικό δωμάτιο, αφίσα η φωτογραφία, η περιλάλητη, του Τσε, γνωστή παγκοσμίως ως Guerrillero Heroico, τραβηγμένη από τον Αλμπέρτο Κόρντα στις 5 Μαρτίου του 1960.
Κρατώ στα χέρια μου, τώρα, έναν επιβλητικό τόμο 640 σελίδων μεγάλου σχήματος, με τίτλο Ο Τσε της Ποίησης – Ο Ποιητής των Ποιητών (εκδ. New Star), τον καρπό μεγάλου και αξιέπαινου μόχθου του Μπάμπη Ζαφειράτου (Αθήνα, 1949), ο οποίος έχει επιλέξει και μεταφράσει πολύτιμα κείμενα και ποιήματα, συνοδεύοντάς τα με κατατοπιστικά σχόλια, σημειώσεις, φωτογραφίες και σχέδια.
Ανακαλύπτουμε έτσι κι άλλες πτυχές του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα (Ροσάριο, Αργεντινή, 14 Ιουνίου 1928 – Λα Ιγκέρα, Βολιβία, 9 Οκτωβρίου 1967), αυτού του θρυλικού διάκονου της διαρκούς επανάστασης, του ανθρώπου που ενέπνευσε εκατοντάδες χιλιάδες ανήσυχους νέους και γαλούχησε κάμποσες γενιές εξεγερμένων, που υμνήθηκε από τέσσερις νομπελίστες, τον Πάμπλο Νερούδα, τον Βιθέντε Αλεϊξάντρε, τον Ντέρεκ Γουόλκοτ και τον Ζοζέ Σαραμάγκου.
Ο Μπάμπης Ζαφειράτος ταξινομεί το πλούσιο υλικό του σε τρεις μεγάλες ενότητες:
1) Ο ποιητής Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, όπου παρουσιάζονται τα 21 ποιήματα που συνέθεσε ο Τσε, ένα δοκίμιο του Αργεντινού για το μνημειώδες Canto General του Πάμπλο Νερούδα, δύο διηγήματά του, τέσσερα αφηγήματα και ισάριθμα άρθρα του, πέντε επιστολές του.
2) Ο Ποιητής των Ποιητών, όπου ανθολογούνται ποιήματα, πεζογραφήματα και στίχοι τραγουδιών με θέμα και ήρωα τον Τσε – και είναι εντυπωσιακό ότι συναντάμε εδώ τις υπογραφές του Πάμπλο Νερούδα και του Γεβγκένι Γεφτουσένκο, του Ενρίκε Λιν και του Ρόκε Δάλτον, του Χούλιο Κορτάσαρ και του Ιταλο Καλβίνο, του Εδουάρδο Γκαελάνο και του Χουάν Αλμέιδα, της Τζούντι Κόλινς και του Αλεν Γκίνσμπεργκ!
3) Σημειώσεις – Σχόλια – Οι Δημιουργοί, όπου, σε τριακόσιες σελίδες, ο Ζαφειράτος παρέχει εμπεριστατωμένες πληροφορίες για τα όσα προηγήθηκαν.
Σημειώνω εδώ ότι οι εκδόσεις New Star, ψυχή των οποίων είναι ο ακάματος Βελισσάριος Κοσσυβάκης, έχουν αναλάβει το κολοσσιαίο εγχείρημα της μετάφρασης και κυκλοφορίας των Απάντων του Τσε στην Ελλάδα – ένα εγχείρημα που θα ολοκληρωθεί σε μία δεκαετία, το 2035, σε συνεργασία με το Centro de Estudios Che Guevara (Κέντρο Μελετών Τσε Γκεβάρα) και τον οίκο Ocean Press, και θα απαρτίζεται από περίπου πενήντα τόμους.
Γράφει ο Κομαντάντε: «Ω, πώς ουρλιάζουνε τη νύχτα τα τσακάλια! / Πώς ξαμολάει ο παππούλης τα κογιότ του! / Μα η ιστορία καταπίνει δεκαετίες / και μας μαθαίνει το σκοπό εκεί που φτάνει ο φόβος. / Ούτε ο Χίτλερ ούτε ο Μουσολίνι έχουνε τάφους / ούτε λουλούδια που φρεσκάρουνε τη μνήμη. / Τα μάτια ανοίγει ο κόσμος ο μισός / κι ο άλλος μισός έχει ξυπνήσει / Γκερνίκα, Τσικιμούλα, / μπόμπες που ενώνουνε αδερφές δημοκρατίες» (από το ποίημα «Η Ισπανία στην Αμερική», Ιούνης 1954).
Ραψωδεί ο Αλεν Γκίνσμπεργκ: «Πρόωρα γερασμένο γαλήνιο αγγελικό αγορίστικο κορμί / διορατικός Αργεντίνος Γιατρός, οξύθυμος Κουβανός Κομαντάντε / με μια αιώνια πίπα κράταγε ευλαβικά Ημερολόγιο / μες στα κουνούπια της Αμαζονίας / Κοιμάσαι σ’ ένα λόφο, τον βαρετό θρόνο της Αβάνας απαρνήθηκες / Ο λαιμός σου πιο σέξι απ’ τους θλιβερούς γερασμένους σβέρκους του Ντε Γκωλ, του Κοσύγκιν, / ή απ’ το λαιμό του Τζων Κέννεντυ, / που τον διαπέρασε η σφαίρα / Μάτια που πετάνε σπίθες πάνω απ’ το θάνατο των εφημερίδων / πιο ανοιχτά από τις ζωντανές Αίθουσες του Κογκρέσου / απ’ όπου στις αποχρώσεις της TV περνάνε όλο κόκκους / τα άδεια γυαλιά του ΜακΝαμάρα, του Ντάλες η γριά ζωή…/» (από το ποίημα «Ελεγεία για τον Τσε Γκεβάρα», Νοέμβριος 1967).
Τραγουδάει η Τζούντι Κόλινς: «Στη Βολιβία ένα πρωί ο αρχηγός των ανταρτών / Και δύο σύντροφοί του / Φεύγανε βιαστικά απ’ το βουνό / Μέσα από πράσινα άνυδρα χωριά / Κι από μικρά σοκάκια φεύγανε / Στο διάβα τους χασκογελούσανε οι χωριάτες / Κι ο Ιησούς τούς φώναξε / “Να μη θαρρείτε πως φεύγουμε για πάντα / Να μας τρομάξουν θέλανε με τα όπλα τους / Θα ξαναρθούμε”» (από το άσμα «Τσε», Ιανουάριος 1973).
Ο Γιώργος – Ικαρος Μπαμπασάκης είναι συγγραφέας και μεταφραστής
Ο Τσε της Ποίησης
Ο Ποιητής των Ποιητών
Εισαγωγή, μετάφραση, σχολιασμός, σημειώσεις, σχέδια Μπάμπης Ζαφειράτος
Εκδ. New Star, 2025, σελ. 640
Τιμή 29 ευρώ