PARAG KHANNA: ASYA YÜZYILI GELİYOR
Giriş
Parag Khanna, 1977 Hindistan doğumlu genç ve ünlü bir strateji danışmanı ve “best-seller” olmayı başarmış popüler bir yazardır.[1] Yapay zekâ tabanlı bir coğrafi-uzamsal tahmine dayalı analiz platformu olan AlphaGeo’nun Kurucusu ve CEO’sudur. Hindistan ve ABD vatandaşı olan Khanna, 2010 yılında İngiltere’de LSE’den doktora derecesini almış ve Asya’nın yükselişi üzerine yazdıklarıyla dünya çapında şöhrete kavuşmuştur. Khanna, yıllar önce bir TEDx konferansında Asya’nın neden 21. yüzyıla damgasını vuracak kıta olduğunu açıklamaya çalışmıştır.[2] Bu yazıda, bu konuşma özetlenecektir.
Parag Khanna’nın yazıya kaynaklık eden konuşması
Asya Yüzyılı
Hindistanlı-Amerikalı yazarın, Asya kıtasındaki binlerce yıllık genetik karışım sonrası oluşan farklı bireyleri bugün bir potada eritebilen yegâne kimliğin “Asyalılık” olduğunu belirterek başladığı konuşması, daha sonrasında 21. yüzyılın neden bir “Asya Yüzyılı” olacağını açıklamakla geçmektedir. Geçtiğimiz 500 yılın kolonyalizm, emperyalizm ve Batı’nın Endüstri Devrimi sayesinde yakaladığı avantaj nedeniyle istisnai bir tarihsel ara dönem olduğunu iddia eden Khanna, Asyalıların 4.000 yıllık tarihte en büyük medeniyetleri/devletleri yaratabilmiş ve her zaman dünya siyaseti ve ekonomisinde zirvede yer almış olduklarını belirterek, 21. yüzyılda aslında dünyanın normal dengesine döndüğünü vurgulamaktadır. Bu bağlamda, dönemin küresel ticaretine yön veren tarihi İpek Yolu’nu hatırlatan Khanna, Asyalı medeniyetler/devletler arasındaki sınırların da yapay olarak oluşturulmuş olduğunu sözlerine eklemektedir.
İlerleyen bölümde, dünyada en çok sayıda insanın yaşadığı Asya kıtası ve ülkelerinin 21. yüzyılda bu nedenle 500 yıllık anomaliyi tersine çevirerek dünyanın merkezi haline geleceğini iddia eden Hindistanlı yazar, Asya’nın Çin’den ibaret olmadığının da altını kalınca çizmektedir. Çin’in Asya’daki en büyük ekonomi ve en güçlü devlet olduğu görüşüne katılan Parag Khanna, buna karşın kendisine özgü bir yönetim sistemi olan Çin’in tüm Asya’yı ve Asyalıları temsil etmediğini ve Çinliler haricinde de 3,5 milyar Asyalı olduğunu sözlerine eklemektedir. Bu bağlamda Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki mucizevi geri dönüşünü öne çıkaran yazar, benzer şekilde “Asya Kaplanları” adı verilen devletlerin (Tayvan, Singapur, Hong Kong ve Güney Kore) de Japonya’ya benzer şekilde 1980’lerden itibaren ekonomik mucizeler yarattığını açıklamaktadır. Çin’in ekonomik mucizesinde bu devletlerin kalkınmasının da payı olduğunu hatırlatan Khanna, Asya’nın yükselişinin günümüzde Güney Asya ve Güneydoğu Asya’daki Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Endonezya, Myanmar, Filipinler ve Tayland gibi ülkelerin yakın gelecekte ekonomik olarak gelişmesiyle daha da artacağını öngörmektedir. Bu bağlamda, yazar, BRI – Kuşak Yol Projesi’ne destek vermekte ve bu proje sayesinde yeni bir dalga kalkınmanın Asya’dan başlayacağını ummaktadır. Bu doğrultuda, Khanna’ya göre, Japonya’nın kalkındığı birinci dalga, Asya Kaplanları’nı yaratan ikinci dalga ve “Çin mucizesi”ni yaratan üçüncü dalga sonrasında, günümüzde Güney ve Güneydoğu Asya’daki ülkelerin kalkınmasıyla başlayacak dördüncü dalgayla, Asya, küresel ekonominin merkezi haline gelebilecektir. Bu projeye herkesin destek vermediğini ve bunun bazılarınca bir “Çin komplosu” gibi algılandığını da belirten konuşmacı, ancak devletlerin kalkınmasında çok kritik bir konu olan altyapı konusundaki hamlelerin her şekilde kalkınmaya yardımcı olacağını ve bu bağlamda Asya Altyapı Yatırım Bankası’nın fonlarından günümüzde en çok yararlanan devletlerden birisinin kendi ülkesi Hindistan olduğunun örneğini de vererek, Kuşak Yol Projesi’ne sıcak baktığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, bölge devletlerinin Çin’e Kuşak Yol Projesi nedeniyle koloni olmadıkları gibi, daha iyi anlaşmalar için Pekin’le sıkı müzakereler yaptıklarını aktaran Hint asıllı konuşmacı, bu nedenle BRI projesinin Asya’yı doğal hali olan çok kutuplu düzene dönüştüreceğini öngörmektedir.
Yazar, bu bağlamda Asya’nın küresel ekonomiyi domine etmesinin kaçınılmaz olduğunu düşünmekte ve bu bağlamda siyaset ve kültürel hayatın da zamanla Asya’ya kayarak daha Asyalı olacağını öngörmektedir. Bu doğrultuda, Khanna, Asya’ya hep dolu giden ve dolu dönen havayolları seferlerini de gelecek projeksiyonuna örnek göstermektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, Hindistanlı-Amerikalı yazar Parag Khanna’nın istatistiklerle de desteklediği Asya Yüzyılı vizyonu, hakikaten de Asya’nın çok daha önemli olacağı yeni bir yüzyıla işaret etmekte ve bu konuda inandırıcı ve güçlü bir anlatı sunmaktadır. Ancak bu bağlamda Asyalı devletlerin tarihsel ve etnik sorunları başta olmak üzere birçok konunun halen var olduğunu ve demokrasi bilinci daha zayıf olan Asyalı toplumlarda bu sorunları çözmenin kolay olmayabileceğini de öngörmek gerekir. Buna karşın, kesin olan bir şey var ki, Asya, 21. yüzyılda küresel ekonominin merkezi haline gelecektir.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
[1] Web sitesi için; https://www.paragkhanna.com/.