Dünyanın en uzun nehri sorusu: Amazon Nehri keşfi
Haber: Damla Oya Erman
Ancak görünüşte basit bir sonuca gelinemediği bir sorun hala var: Dünyanın en uzun nehri nedir?
Gerçekten de, 2023 yılında bilim hala bu soruyla boğuşuyor.
"Dünyanın en uzun nehr" unvanı, Encyclopedia Britannica ve Guinness Dünya Rekorlarının da dahil olduğu yetkili kaynaklar tarafından resmen Afrika'nın Nil Nehri'ne verilmiştir. Ancak uluslararası kaşifler ve araştırmacılardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirilecek olan yaklaşan Amazon Nehri seferi - sal, at sırtında ve güneş panelli teknelerle seyahat ederek - bu belirleme karşı çıkmaya hazırlanıyor.
"Bizim Nil'e benzetmeye çalıştığımız büyük bir kurt ve Amazon ise bir anakonda gibidir," dediğini anlatan 55 yaşındaki Brezilyalı sefer lideri Yuri Sanada, deneyimli bir kaşif ve film yapımcısı.
"Yani bir karşılaştırma yapamayız - en büyük nehir bizde. Ama en uzun olanı göreceğiz."
Planlanan 5 aylık sefer, 2024 Nisan'ında başlamayı planlıyor ve Amazon'un tam uzunluğunu seyahat etmeyi amaçlıyor. Bilimsel olarak Amazon'un sadece dünyanın en hacimli nehirleri değil, aynı zamanda en uzunu olduğunu kesin olarak kanıtlamak için modern nehir haritalama uydu teknolojisini kullanacak.
Amazon, tek bir uzun su akışı değil, daha büyük bir "nehir sistemi" nin parçasıdır ve Güney Amerika'nın kuzeyinin büyük bir bölümünü kapsar. Bir ağacın dalları gibi, ağı birden fazla kaynak ve kolu içerir.
Uzunluk anlaşmazlığı, Amazon'un nereden başladığı sorunundan kaynaklanmaktadır. Britannica ve diğerleri, nehrin geleneksel olarak güney Peru'daki Apurimac Nehri'nin başlangıcından itibaren ölçüldüğünü ölçerlerken, Amerikalı bir beyin bilimci olan ve sonra nehir keşifçisi olan 51 yaşındaki James "Rocky" Contos, ülke içinde su sporları yapma rotalarını araştırırken daha uzak bir nehir kaynağı - kuzey Peru'daki Mantaro Nehri'ni - keşfettiğini iddia ediyor.
"Amazon'un en uzak kaynağının Apurimac olarak kabul edildiğini biliyordum, ama Peru'ya gidişim için bilgileri - haritalar, hidrografyalar, vb. - toplarken, başka bir nehrin daha uzun gibi göründüğünü fark ettim," diyor Contos.
Contos, bunu 2014 yılında ülkede akarsu rafting rotalarını araştırırken yaptığı kajak gezileri sırasında topoğrafik haritalar, uydu görüntüleri ve GPS ölçümleri ile doğruladığını belirtiyor ve bu konuda yayın yapmıştır.
Sanada, Contos'un bulgularının ekspedisyon ekibine "orada olma bahanesi" sağladığını, nehrin haritalanmasının görünür hedefi olduğunu açıklıyor ancak ekspedisyonun Amazon yağmur ormanı bölgesinin zengin biyoçeşitliliğini daha eksiksiz bir şekilde belgelemeyi ve küresel bir ilgi odağı haline getirmeyi amaçladığını ekliyor ve dünya çapındaki topluluğun bunu korumaya yardımcı olması gerektiğini vurguluyor.
Planlanan 7 bin kilometrelik bahar seferi rotası, Amazon Nehri'nin Peru, Kolombiya ve Brezilya'daki yolunu içerecek ve Perulu Andlar'ın derinliklerindeki Mantaro'daki yeni iddia edilen kaynağından başlayarak Brezilya kıyısındaki Atlantik Okyanusu'na kadar sürecek.
Sanada, 2025'in başlarında, Amazon'un geleneksel olarak kabul edilen kaynağı olan Apurimac Nehri'nde başlayacak ikincil bir keşif olacağını ve bu bölümün iddiayı ikinci bir dizi ölçüm yapma olanağı sağlayacağını söylüyor. Bu bölümün iddia edenlerine göre Fransız kâşif Celine Cousteau (ünlü okyanus bilimci Jacques Cousteau'nun torunu) tarafından nehir kıyıları boyunca at sırtında yapılan bir yolculukla eşlik edeceği bildiriliyor.
Sanada şu anda projenin Amerika ve Avrupa'dan yaklaşık 50 işbirlikçi ekibi denetlediğini belirtiyor. Sefer zaten prestijli işbirlikleri sağladı: Explorer's Club'ın desteği, ilgili bir film yapımı için IMAX anlaşması ve Harvard Üniversitesi için yeni bir Amazon nehir haritası üretme görevi.
Sanada, seferin farklı aşamalarında katılacak olan Brezilya, Peru, Kolombiya, ABD ve diğer ülkelerden partner üniversitelerden gelen uluslararası bilimsel araştırmacıların dönüşümlü bir kadrosuna da ev sahipliği yapacağını belirtiyor ve bu araştırmaların sürdürülebilir teknolojiyi geleneksel Amazon topluluklarına getirmeyi amaçladığını açıklıyor.
"Bu projeler, onlara nasıl su arıtılacağını, doğal malzemelerle daha iyi evlerin nasıl inşa edileceğini, yenilenebilir kaynaklardan elektrik enerjisi getirme, atık arıtma, elektrikli mobilite ulaşımı ve daha fazlasını öğretecek," diye açıklıyor. "Gerçekten de oradaki insanların hayatını değiştirecek."
Güneş enerjisi ve pedalla çalışan hibrid sefer tekneleri kendileri, yerel topluluklar tarafından kullanılan benzinli motorlu teknelerin kirliliği azaltan, verimli ve ekonomik bir alternatifini sergilemeyi amaçlamaktadır.
Sanada, yerel bir Brezilya üniversitesi ile işbirliği içinde geliştirilen teknelerin yerel kaynaklı biyoreçine ve doğal liflerle, ayrıca 3D yazıcılardan yapılmış motorlarla inşa edildiğini belirtiyor. Seferden sonra teknelerin motorlarının "seferin mirası" nın bir parçası olarak yerel olarak bağışlanacağını söylüyor.
Ancak, bu umut verici hedeflere rağmen, tehlike olmadan yapılan bir yolculuk değildir.
"Bu tür bir keşifte birçok şey yanlış gidebilir," diyor Sanada, teknelerin çökme potansiyeli ve vahşi doğada riskler (ormanda jaguarlar, anakondalar, zehirli kurbağalar ve daha fazlası bulunur) olduğuna dikkat çekerek.
Ancak Sanada, risklerin buna değer olduğuna inanıyor.
"Risk nedeniyle duramazsınız. Biz bunu bilim için yapıyoruz. Amazon için bu mirası getiriyoruz," diyor.
Sanada, nehirin tam uzunluğunu seyahat etmeye çalışan yaklaşık 10 kaşiften biri olduğunu ve tarihsel olarak nehrin tam uzunluğunu seyahat etmeye çalışan ilk Güney Amerikalı olduğunu söylüyor.
Sonuç olarak, Sanada, seferin nehirin uzunluğu hakkında kesin bir cevap bulamayabileceğini veya gerçekten de dünyanın en büyüğü olduğunu başarılı bir şekilde kanıtlayamayabileceğini kabul ediyor.