Մեր կողքին ապրող մարդիկ. Կառլոսը

Մի օր, երբ ընկերներիցս մեկը պատմեց կուբացի բարմենի՝ Երևանում հայտնվելու մասին, ես որոշեցի գտնել նրան ու հենց աշխատավայրում զրուցել հեռավոր Կուբայից մեր երկիր տեղափոխված երիտասարդի՝ Կառլոս Օրտեգայի հետ: 

– Հայաստանի մասին ի՞նչ գիտեի՝ Հենրիխ Մխիթարյան. ահա ամենը, ինչ գիտեի այս երկրի մասին մինչև տեղափոխվելը: 

Նա Հայաստան է տեղափոխվել 2022 թվականին ծնողների, երկու եղբայրների և կնոջ հետ, որը շուտով երեխա է ունենալու: Ցերեկը սրճարաններից մեկում մատուցող է աշխատում, երեկոյան արդեն փաբ է գնում ու իր մասնագիտությամբ զբաղվում: 

Այդ պահին, երբ ներս մտա, հերթական կոկտեյլն էր պատրաստում, որի նկատմամբ հայերն այնքան էլ մեծ հետաքրքրություն չունեն, քանի որ նախընտրում են ավելի թունդ խմիչքներ: Բարի մյուս կողմում կանգնած՝ նրա վարժ շարժումներն ու ազատ կեցվածքը վկայում էին, որ ներդաշնակ էր միջավայրի հետ ու զգում էր իրեն ինչպես ձուկը ջրում: 

Կուբան սոցիալիստական երկիր է, այնտեղ կա միայն մեկ՝ կոմունիստական կուսակցություն, և որքան էլ բնակչությունը բազմազան է, տարակարծությունն այնտեղ ընդունված չէ, հետևաբար ոչ բոլոր մարդիկ են պատրաստակամ մնալ և հետևել սոցիալիզմի գաղափարախոսությանը: Հենց դա է պատճառը, որ գաղափարական անհամաձայնությունն այնքան զգալ տվեց, որ քովիդից հետո Կառլիի ընտանիքն այլևս չէր պատկերացնում իր կյանքն այդ երկրում: 

Գնացին Մոնտենեգրո, պարզվեց, որ ապաստան չեն կարող ստանալ վիզային ռեժիմի փոփոխությունների պատճառով, այնտեղից տեղափոխվեցին Մոսկվա: Օրեր շարունակ գիշերում էին օդանավակայանում, ու հենց այդտեղ Կառլիի եղբայրը հիշեց, որ իր դասընկերներից մեկը տարիներ առաջ տեղափոխվել է մի երկիր, որը շատ մոտ է Ռուսաստանին և կոչվում է Հայաստան: 

Կառլին և իր ընտանիքը եկան Հայաստան և դիմեցին քաղաքական ապաստան ստանալու համար, մերժում ստացան: Բացատրեցին, որ անհնար է վերադառնալ Կուբա, փորձեցին փախստականի կարգավիճակով մնալ: Նմանատիպ իրավիճակում, այն էլ մեծ ընտանիքի համար, շատ դժվար է հաստատակամ ու համախմբված մնալ, բայց Կառլիի ընտանիքը հստակ գիտակցում էր, որ հետդարձի ճանապարհ չկա, և բանակցություններից հետո հաջողվեց համաձայնություն ստանալ և մնալ Հայաստանում:

– Մինչև Կարմիր խաչի աշխատակիցները կգային, մենք մնացինք օդանավակայանում, որտեղ բոլորը չափազանց ուշադիր էին մեր նկատմամբ, պատրաստակամ էին ամեն բան անել, որ մեզ լավ զգանք: 

Սկզբում բոլորը միասին մեկ տան մեջ, հիմա արդեն առանձին են ապրում, ինչպես ընդունված է Կուբայում: Ծնողները երիտասարդ են և Հայաստանում աշխատում են. հայրը մերսող է, մայրն էլ դեռևս հայերենի հետ բախումներ ունենալու պատճառով չի կարողանում մշտական գործ գտնել, երբեմն տներ է մաքրում ու գումար վաստակում:

Կրտսեր եղբայրը հայկական դպրոց է հաճախել, բայց հետո կիսատ թողել ուսումը, որովհետև լեզվի հետ կապված խնդիրները խոչընդոտ էին դառնում ոչ միայն հաղորդակցման, այլ նաև՝ սոցիալականացման տեսանկյունից: 

– Մի քիչ դադար վերցրեց, բայց այս տարի որոշել է արգենտինական դպրոց գնալ, բացի այդ, արդեն բավական լավ հայերեն է խոսում: Մեծ եղբայրս էլ, ի դեպ, հայ ընկերուհի ունի, կարծում եմ՝ նրա հայերենը լավ դառնալու ավելի մեծ շանսեր ունի: 

Իսկ նա գիտի հայերեն միայն այնքան, ինչքան պետք է բարմեն և մատուցող աշխատելու համար՝ ջուր տվեք, սառույց կուզե՞ք, թե՞ ոչ, գարեջուրն ինչպե՞ս եք ցանկանում և այլն: Փաբը, որտեղ աշխատում է, տարբեր հաճախորդների է հյուրընկալում, որոնց մեծ մասը օտարերկրացիներ են կամ սփյուռքահայեր: Երբեմն բախտը բերում է, ու երբ սկսում է զրուցել հաճախորդի հետ, պարզվում է, որ իսպաներեն գիտի: Սա իր ամենասիրած պահն է, երբ մայրենի լեզվով կարող է հաղորդակցվել՝ անկաշկանդ ու առանց ձևականությունների: 

– Միակ բանը, որ ինձ համար մարտահրավեր է Հայաստանում, լեզուն է: Ես հայերենի դեմ ոչինչ չունեմ, բայց նեղվում եմ, որ մարդկանց մեծ մասը անգլերեն չի խոսում: Հայերենը դժվար լեզու է, և սերտելու համար երկար ժամանակ է պետք, դրա համար օտարերկրացին, որ չի կարողանում խոսել ձեր լեզվով, գոնե պետք է հաղորդակցվելու որևէ կերպ գտնի: 

Կառլին և Լիան՝ կինը, սպասում են Մատեոյի լույս աշխարհ գալուն, հետևաբար որպես ապագա ծնողներ, երկրում հաստատվելու կարևոր ցուցանիշ են համարում անվտանգությունը և առողջապահության համակարգի զարգացման մակարդակը: 

– Քանի որ մենք Կուբայի քաղաքացի ենք, չենք կարող Հայաստանի քաղաքացիների պես անվճար օգտվել պոլիկլինիկաներից: Հղիության հետ կապված ծախսերը եթե մի կողմ թողնենք ու համարենք բնական հոգս, բժիշկների հոգատարությունից, վերաբերմունքից ու մասնագիտական պատրաստվածությունից գոհ ենք: Ինչ վերաբերում է անվտանգությանը, ապա հենց դա է այն առավելությունը, որի հաշվի առնելով՝ մնում ենք Հայաստանում: 

Մի փոքրիկ, բայց հատկանշական բան ևս. Կառլին ասում է, որ Կուբայում երեխայի լույս աշխարհ գալուն պետք է ամիսներ առաջ պատրաստվել, քանի որ խանութներում մեծ տեսականի չկա, երբեմն նույնիսկ դժվար է մանկասայլակ գտնել: Իսկ Հայաստանում այդ առումով էլ է հանգիստ, քանի որ գիտի, որ անգամ վերջին ամսում կարելի է ամեն բան արագ կազմակերպել: 

Երևանում տուն չեն գնել, վարձակալում են և առաջիկա մի քանի տարին պլանավորում են մնալ այստեղ, հետո՝ կյանքը ցույց կտա: Աշխատանքային հագեցած գրաֆիկի պատճառով Կառլին և կինը չեն հասցնում երկրում ճամփորդել, եղել են միայն Սևանում: Հայկական ուտեստներից շատ սիրում է տոլման, բայց քանի որ կինը հրաշալի պատրաստում է հատկապես իր քիմքին սովոր ուտեստներ, նախընտրում է սնվել տանը: 

– Կինս շատ համեղ է պատրաստում, այդ հարցում ես չեմ էլ փորձում մրցակցել, ինձ մնում է միայն ափսեները լվանալ, տան մաքրության հարցերին մասնակցել: Հիշեցի, թե ինչն է ինձ համար ոչ այնքան ընդունելի Հայաստանում. այն, որ կան այսպես կոչված՝ կնոջ պարտականություններ: Ես իմ կնոջը չեմ օգնում տնային գործերում, ես հավասարաչափ մասնակցում եմ, ինչո՞ւ, որովհետև դա իր աշխատանքը չէ, որ ես էլ փորձեմ իրեն օգնել: Մենք թիմ ենք ու միասին պետք է ամեն բան անենք: 

Մշակութային, կենցաղավարման տարբերությունները, այն էլ Հայաստանի ու Կուբայի միջև առկա հեռավորության պարագայում, միշտ էլ լինելու են: Կառլին ասում է, սակայն, որ ինչքան էլ երկրներն իրարից հեռու են, ու դա ենթադրում է արմատական տարբերություններ, միևնույն է՝ Հայաստանում ինքը յուրային է, ինչո՞ւ, որովհետև միայն յուրային լինելու դեպքում կարող ես գիշերվա հազարին դուրս գալ աշխատանքից ու վստահ լինել, որ հանգիստ տուն ես հասնելու: 

Կուշանե Չոբանյան

MediaLab.am

The post Մեր կողքին ապրող մարդիկ. Կառլոսը appeared first on MediaLab Newsroom-Laboratory.