فراز و فرود سیاسی روبرت کوچاریان در عرصه سیاسی ارمنستان

گشوده شدن پرونده های مفاسد اقتصادی و پرونده های سیاسی و امنیتی مربوط به اعتراضات خشونت بار مارس 2008 (اعتراض به نتایج پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان) موجب بازگشت روبرت کوچاریان، دومین رئیس جمهور ارمنستان (1998 تا 2008) و از چهره های باسابقه طیف قره باغی ها (جناح آرتساخ) از حاشیه به متن سیاست این کشور شد. پاشینیان که در انتخابات سال 2008 مسئول ستاد انتخاباتی لئون ترپطروسیان، رئیس جمهور سابق، رهبر وقت جنبش ملی ارامنه و جدی ترین رقیب سرژ سارگسیان بود، کوچاریان و برخی دیگر از مقامات سیاسی و امنیتی وقت ارمنستان را مسئول مستقیم سرکوب معترضان می داند که منجر به کشته شدن حداقل 10 نفر و زخمی شدن صدها نفر از شهروندان ارمنستان شد. در این راستا، کوچاریان در 26 جولای 2018 بازداشت و در 13 اوت 2018 به طور موقت و با قرار وثیقه آزاد شد. در دسامبر 2018 کوچاریان برای دومین بار بازداشت شد و متعاقب آن از ابتدای سال 2019 کلیه امول متعلق به او نیز از سوی دادگاه ضبط شد. کوچاریان برای دومین بار در 18 می 2019 با قید وثیقه از زندان آزاد شد اما به فاصله کوتاهی در 25 ژوئن 2019 برای سومین بار بازداشت شد. این روند فرسایشی بازداشت، محاکمه و آزادی موقت کوچاریان تبدیل به یکی از چالش های مهم سیاسی، امنیتی و قضایی ارمنستان در دو سال اخیر شده است که آثار و پیامدهای بسیار مهمی را در عرصه داخلی و خارجی این کشور به دنبال داشته است که چالش دولت نیکول پاشیان و مجلس ملی با هیرار توماسیان، رئیس دادگاه قانون اساسی ارمنستان، چالش دولت نیکول پاشیان با مقامات امنیتی و پلیس ارمنستان (از جمله برکناری و به قتل رسیدن گئورگی کوتویان، رئیس سرویس امنیتی ارمنستان و هایک هاروطونیان رئیس سابق پلیس ارمنستان که این گمانه را تقویت کرده است که قتل این اشخاص با هدف نابود کردن برخی از شاهدان برای حضور در دادگاه و شهادت علیه کوچاریان صورت گرفته است)، تشدید تقابل نیکول پاشیان با حزب جمهوری خواه و فدراسیون انقلابی ارمنی (داشناکسوتیون)، ایجاد چالش بین دولت نیکول پاشینیان با رهبران منطقه قره باغ و طیف قره باغی ها (جناح آرتساخ)، تاثیر منفی بر برنامه پاشینیان در مقابله با فساد در ارمنستان (سیاسی شدن مبارزه با فساد) و پیامدهای منفی بازداشت کوچاریان بر روابط ارمنستان و روسیه (با توجه به نامه پوتین به کوچاریان در زندان در ژانویه 2019) از جمله مهم ترین موارد آن به شمار می رود. به نظر می رسد در صورت برکناری هیرار توماسیان از ریاست دادگاه قانون اساسی ارمنستان و به قدرت رسیدن کاندیدایی هم سو با نیکول پاشینیان در انتخابات ریاست جمهوری 2020 در منطقه قره باغ، فشارهای سیاسی و حقوقی برای محاکمه روبرت کوچاریان افزایش خواهد یافت و پاشینیان و اعضای ائتلاف سیاسی «گامِ من» خواهند توانست به بخش مهمی از اهداف و انتظارات خود در بررسی به حوادث خشونت بار مارس 2008 دست یابند. با توجه به اهمیت این تحولات کوشش خواهد شد در این نوشتار درک بهتری از فراز و فرود سیاسی روبرت کوچاریان در عرصه سیاسی ارمنستان در سه دهه گذشته حاصل شود.